Dünyanın əksər nobel mükafatçılarını bir araya gətirən, hər alimin üzvlüyü qəbul edilməyən, özünü öz sahəsində kəşfləri ilə tam olaraq doğrulda bilən NAS (National Academy of Sciences) üzvləri arasında;
72,2% allahı qəbul etmir və ya özünü ateist sayır.
20,8% özünü aqnostik kimi görür.
7% özünü teist kimi görür.

Həmçinin özünü ateist qəbul edənlər arasında fizik və kosmoloqlar çoxluq təşkil edir.

Amerika əhalsinin 92%-i allaha inanır. Amma 21 Amerika Universitetində müəllimlər, professorlar arasında aparılan sorğuya əsasən;
31,2% özünü ateist sayır.
31% özünü aqnostik qəbul edir.
7% yüksək bir gücün olduğunu qəbul edir, bunlardan 5%-i bunun allah ola biləciyini qəbul edir.
15,5% allaha inandığını desə də, bunların 9,7%-i skeptik olduğunu, şübhəçi yanaşdığını qeyd edir.

Həmçinin qadınlar arasında dini inanclar daha çoxdur, nəinki kişilər. Həmçinin maraqlı faktlardan biri – yaşlı insanların daha çox dinə meyilli olan cəmiyyətdə, yaşlı alimlər daha çox ateizmə, aqnostizmə meyllidirlər, nəinki cavan alimlər.
Bu universitetlərin fəlsəfə fakültəsində çalışan filosoflardan allah inananlar 14,6% təşkil edir.

Yuxarıda qeyd etdiyim 21 universitetin 2198 fakültəsi arasında keçirilən sorğuya əsasən orda işləyən akademiklərin, müəllimlərin, professorlar arasında ateistlərin faiz nisbəti;
Fiziklər 40,8%
Kimyaçılar 26,6%
Bioloqlar 41%
Sosioloqlar 34%
İqtisadçılar 31,7%
Siyasi elmlər üzrə 27%
Psixoloqlar 33%
Həmçinin NAS-a üzv olan riyaziyyatçılar arasında 14,3% -i allaha inanır.

2009-cu il sorğularına əsasən allaha inanmayanların faiz nisbəti;
Biologiya və tibb elmləri ilə məşğul olanlardan 68%
Kimya üzrə 59%
Geoloji elmlər 70%
Fizika və astronomiya üzrə 72%

Həmçinin yuxarıda adı çəkilənlər sırasında 99,9% alimlər təkamülü qəbul edir. Ümumiyyətlə isə dünya üzrə yalnız 5% alimlər yaradışılı qəbul edir. Əlavə olaraq onu da qeyd etmək olar ki, 2005-ci iləd Avstrasliyada 70000 alim və müəllimlər arasında aparılan sorğuya əsasən, onlar yaradılış nəzəriyyəsinin elmə uzlaşmadığını, bu nəzəriyyənin ümumiyyətlə elmdən uzaq olduğunu qeyd edib.

2009-cu ildə aparılan sorğu nəticəsində 97% alimlərin insan da daxil olmaqla, bütün canlıların təkamül yolu ilə yarandığını qəbul edib.

Onu da qeyd edim ki, 1920-ci ilə kimi ümumilikdə allaha inanmayan alimlər 30% hesablanırdı. Bu isə müasir elmin inkişafı ilə dinsizliyin hansı sürətlə artdığının göstəricisi ola bilər.

Dinlər arasında təkamülü qəbul edənlər;
Buddistlər arasında 81%
Hindular 80%
Yəhudilər 77%
Katoliklər ararsında 50%
Müsəlmanlar arasında 45%

Sorğuda 35556 insan iştirak edib. Onu da qeyd edim ki, sorğuda iştirak edən müsəlmanların sayı cəmi 116-dır. Yəni yuxarıda göstərilən 45% 116 nəfərin cavabına əsasən verilib.

1996-cı ildə Roma Papası İohan Paul II təkamülün bir həqiqət olduğunu, təkamül nəzəriyyəsinin hipotezdən daha üstün olduğunu öz çıxışındə qeyd edir. Həmçinin 2006-cı ildə Vatikanın L’Osservatore qəzetində kresionizmin (yaradılış nəzəriyyəsi) elmi əsası olmadığı, həmçinin Vatikan observatoriyasının əvvəlki direktoru İezuit Ata Jorj Koin də yaradılış nəzəriyyəsinin əsasının olmadığını qeyd edib.

Həmçinin bugün tibb və fiziologiya üzrə nobel mükafatı alan alimlərin 50-dən 47-nın kəşfi təkamülə əsaslanır.

1999-cu ildə aparılan araşdırmalara əsasən 1108100 bioloq və geoloq alimlərin cəmi 0,054%-i təkamülü qəbul etməyib. Həmçinin ABŞ-da bioloqların cəmi 0,0157%-i təkamülü qəbul etmir.

Sorğular Gallup və PEW forum tərəfindən aparılıb.

Elmi olduğu kimi təqdim edərək cəmiyyətə, əsasən də gənc nəsildə elmə həvəsi artırmaq, gələcəkdə elmə marağı olan kadrların ortaya çıxmasına dəstək olmaqdır.

Fondun ilkin kapitalı 5 min manat olmaqla könüllü olaraq mən Asif Eminov Aydın oğlu tərəfindən fond daxilində yuxarıda adı çəkiləcək xidmətlərə sərf olunacaq.

Həmçinin ümid edirəm ki, fondun daha da inkişaf etdirilməsi üçün hüquqi və fiziki şəxslərin də fonda pul ayrılması üçün müraciətlərimiz də cababsız qalmayacaq. Fonda ayrılacaq pul ancaq fond üçün xərclənəcək və bu fondu yaratmaqda məqsədim gəlir əldə etmək deyil. Fond açıldıqdan sonra fond üçün açılmış xüsusi saytda aylıq nəticələr ictimaiyyətə təqdim olunacaq. Həmçinin fond ictimaiyyətə açılan gündən bank hesabı da təqdim olunacaq ki, hesaba yatırlımış 1$ belə fondun fəaliyyəti üçün xərclənmiş olacaq.

Eminov fondu öz fəaliyyətini ilkin olaraq bilik akademiyası şəklində iyul-avqust aylarından başlayacaq.

Əgər hər hansı fiziki və yaxud hüquqi şəxsi bilik akademiyası, bu fondun fəaliyyəti maraqlandırırsa, mənimlə əlaqə saxlaya bilər.

Həmçinin belə bir layihəni dəstəkləyirsinizsə, xahiş edirəm bacardığınız qədər çox yerdə bu yazımı paylaşasınız.

1-ci yazı
Yüzlərlə oxucu üçün həqiqətə çevrilmiş “Xəyaın digər adı maddə” adlı kitabın əsl üzü!

Bu kitab 245 səhifədən ibarətdir. Və onların yarıdan çox bugün elmin qəbul etdikləri faktlardan ibarətdir. Bu elmi faktları heç kim inkar etmir. Hətta materialist düşüncəli, dinsiz alimlər belə bunları olduğu kimi qəbul edir. Bəs nəyə görə ateist bir alimin qəbul etdiyi həqiqəti Harun ilahiləşdirir? Əgər bu elmi faktlarda ilahi nəsə var idisə, o zaman niyə dünyaca məhşur alimlər bunu fakt kimi qəbul edərək, öz dediklərinin üstündə qalır və burada hər hansı bir allahın əli olmadığını göstərir? Amma Harunun göstərir! Necə? Bu elmi faktları misal çəkərək axırda spekulyasiyaya yol verir və bununla da oxucuda çaşqınlıq yaratmaqla. Mən də bu yazıda əsasən bu spekulyasiyaları qabardaraq onun saxtakarlığını üzə çıxartmaq niyyətindəyəm! Daha onun 245 səhifəlik “kitabını” bura köçürmək və özüm də 245 səhifəlik yazı yazmaq yox. İndi isə keçək kitaba.

… Ancaq insanlar bu varlıqların əslini duyğu orqanları yolu ilə görə bilməz, hiss edə bilməz və ya eşidə bilməzlər. Gördükləri və hiss etdikləri, bu varlıqların beyinlərindəki surətləridir.
… Sizin oxuduğunuz yazı beyninizin arxasındakı “yazı surətidir”. Bu yazının əslini isə Allah görür.
… Ancaq bizə insanın təmasda olduğu maddənin mahiyyəti haqqında məlumat verir ki, bu da maddənin əsli ilə heç bir insanın təmasda olmadığı həqiqətdir. (səh: 14)

Baxın, cümlə necə də səhv qurulub. Harun deyir ki, biz ətraf aləmi duyğu orqanlarımız ilə dərk etmirik. Harunun sözündən belə çıxır ki, mən gözüm olmasa da bu yazını görə biləcəm, qulağım olmasa da indi dinlədiyim mahnını eşidəcəm. Harun deyir ki, mən maddə ilə təmasda ola bilmirəm. Sanki indi klaviaturaya toxunan mən deyiləm, bunlar mənim barmaqlarım deyil. Klaviatura plastmastdan deyil. Axı, mən onun plastmasdan təşkil olunduğunu duyğu orqanlarım vasitəsilə dərk edirəm. Və yaxud isti dəmirə toxunsam əlimi niyə çəkirəm? Ağrıdır deyəmi? Bəli, amma bu onunla təmasda olmamaq deməkdirmi? Əgər belədirsə, onda niyə mənim əlim yanmalıdır? Haruna görə bu ətraf aləmi bizim vasitə ilə dərk edən allah özüdür. Yəni mən bu yazını görmürəm, yazını görən allahdır. Üstəlik mən bir ateist olaraq, allah içimdən bu yazıya baxır, mənim yerimə allah düşünür, klavişləri basan, bu yazıları yazan, Harunu səhv çıxardan mən yox, allah özüdür. İndi isə aşağıdakı yazılara diqqət.

Bundan əlavə, unutmaq olmaz ki, Allah bütün hadisələri “Lövhi-məhfuz” adlı kitabda yazmışdır. Biz görməsək də, bunların hamısı Lövhi-məhfuzda var. Hər şeyin Allah qatında Lövhi-məhfuz adlandırılan “əsas kitab”da qorunduğu belə bildirilir:
Göylərdə və yerdə elə bir gizli şey yoxdur ki, açıq-aydın bir Kitabda olmasın! (Nəml surəsi, 75) (səh: 15)

Harun burda dünyada baş verən bütün pisliklərə cavabdehliyi allah olduğunu göstərmiş oldu. Alın yazısı söhbətini göstərmiş oldu. Onda belə çıxır ki, Asifin bir ateist olacağı doğulmamışdan əvvəl lövhi məhfuzda var idi. Harunun bir şarlatan olacağı da orda var idi. Harunun minlərlə insanın bu kimi saxta kitablarla aldatmağı da allahın lövhi məhfuzuna… Müharibələrdə ölən uşaqların, Afrikada quru çörək tapmayıb, acından ölməsi də, Xocalıda uşağın gözünün qabağında anasının ermenilər tərəfindən zorlanması da var idi. Erməni vasitəsilə zorlayan da allah özü idi. Evi olmayıb, kücələrdə qalan qocanın da taleyi o doğulmamışdan əvvəl lövhi mahfuzda olub, uşaqaları tərəfindən atılması da və s. İstənilən misal çəkə bilərsiniz… Əziz oxucular, Harunun bu fikirləri ilə razısınızmı?

Harun kitabında təkrar-təkrar bir çox duyğu orqanlarının mexanizmi kimi görmənin elmi mexanizmini başa salandan sonra (hansı ki, bunu alim də qəbul edir, mən də qəbul edirəm və s.) ortaya bir sual atır. Və məhz bu sualla da Harun Yəhya görmənin bu mexanizmini öyrənən, bilən, kəşf edən ateist alimdən fərqlənir. Bu sual isə aşağıdakı kimidir. Hansı ki, bu sual məhz Harunu çökdürmüş olacaq.

Bu texniki həqiqətdir və elmi dəlillər nəticəsində etiraza və ya mübahisəyə səbəb olacaq mövzu deyil. Əsas cəhət bu texniki həqiqətin bizi apardığı və yuxarıda verilən sualdır: Beynimizin içində bir gözü olmadan, pəncərədən görünən mənzərəni seyr edən, bu mənzərədən həzz alan, həyəcanlanan kimdir? (səh: 19)

Sonra isə Rita Karterdən bu mexanizmin əsl elmi tərəfini misal çəkir. Fikir versəz görərsiniz ki, Rita Karter məsləyə Harun kimi yanaşmır, bir fiziki proses kimi yanaşır və orda ilahiləşdiriləcək bir şey axtarmır. Səbəbi enerjidə görür. Əslində bu izahlar Harunə sərf etməyən izahlardır. Bu adam niyə bu izahları verib, tapılan cavabları görmək istəmədən özündən amerika kəşf edir, bilmirəm. Axı, sən özün də burda enerji, elektrik siqnallarından başqa bir şey görmürsən.

“Zehnin xəritəsini çıxarmaq” adlı kitabında yazıçı Rita Karter dünyanı necə qavradığımızı belə açıqlayır:
Hər bir duyğu orqanı özünə uyğun olan xəbərdarlığa cavab verəcək şəkildə yaradılmışdır. Bu xəbərdarlıqlar isə molekullar, dalğalar və ya titrəmələr şəklindədir. Bütün bu müxtəlifliyə baxmayaraq, duyğu orqanları əslində eyni vəzifəni yerinə yetirirlər: özlərinə aid olan xəbərdarlığı elektrik siqnallarına çevirirlər. Xəbərdarlıq isə sadəcə xəbərdarlıqdır. Qırmızı rəng deyil və ya Bethovenin beşinci simfoniyasının ilk notu deyil, sadəcə elektrik enerjisidir. Əslində hər hansı bir hissi digərlərindən fərqləndirmək əvəzinə duyğu orqanları hamısını eyni şeyə, yəni elektrik siqnalına çevirirlər. Elə isə bütün hisslərə aid olan xəbərdarlıqlar eyni qaydada beynə elektrik axınları şəklində daxil olur və buradakı sinir hüceyrələrinə xəbərdarlıq edirlər. Bütün proses budur. Bu elektrik siqnallarını yenidən işıq dalğalarına və ya molekullara çevirən geri qayıtma sistemi yoxdur. Hər hansı bir elektrik siqnalının görüntüyə, digərinin qoxuya çevrilməsi isə bu elektrik siqnalının hansı sinir hüceyrələrinə təsir etməsinə bağlıdır.1 (səh: 22)

Baxın, Rita Karter bu mexanizmin necə var elə izah edir. Hər şeyin elektrik enerjisi ilə bağlı olduğunu, informasiya nə vasitəsilə necə daşındığını, konkret olaraq müəyyən olunmuş sinirlərin hansı siqanallara cavabdeh olduğunu və s. qeyd edir.

Həyatımız boyu aldığımız təlqinlə bütün dünyanı gözlərimizlə gördüyümüzü zənn edirik. Hətta “gözlərimiz dünyaya açılan pəncərədir” deyə bilərik. Əslində isə görmənin elmi açıqlamasına əsasən, həqiqət belə deyil, çünki biz gözlərimizlə görmürük. (səh: 24)

Əziz Harun abi, sən qulağınla mı görürsən? Bəlkə cümləni düzgün qurmağı bacarasan? Məs: Biz gözlərimizlə görmürük, amma gözlərsiz də görə bilmərik! Yox… Cümləni belə qursan, sənin fikirlərinə uzlaşmaz, axı. Ona görə də sən və sənin kimilər gözlə yox, başqa yeri ilə görməyi daha məqsəduyğun hesab edir!

Əslində isə dünya hər şeyi ilə birlikdə bizim içimizdədir. Biz xaricimizdə hesab etdiyimiz dünyanı əslində içimizdə, beynimizdəki kiçik nöqtədə görürük. (səh: 24)

Bu artıq fəlsəfi yanaşma oldu. Elmi yanaşma yox. Fəlsəfə isə fakt deyil. Yəni fakt olan dünyanın bizim içimizdə olması yox, biz Yer kürəsinin üstündə olmağımızdır. Qıraqda gördüyüm dağ içimdə yox, elə yerində mövcuddur. Komputerim mənim qarşımdadır, içimdə yox. Sadəcə olaraq duyğu orqanları vasitəsilə beynimiz bunları bizə dərk etdirmək üçün bir vasitədir. Bu dərklər isə yaşamağımız üçündür. Amma sən burda kitab yazıb, bu yazını göstərən monitorun oxucudan 35-50sm uzaqda olduğunu yox, içində olduğunu deyirsən. Hansı ki, kor adam görmür, amma toxunmaqla onun formasını, ölçüsünü sənə deyə bilər!

Toz düşdüyü üçün qaşınan sağ gözünü gözü açıq ikən yüngülcə qaşıdıqda şirkət binasının yuxarı-aşağı və ya sağa-sola doğru gedib-gəldiyini görəcəkdir. Elə bu zaman düşünən insan gördüyü görüntünün xarici aləmdəki sabit varlıq olmadığını anlayar. Çünki gözünü qaşıması ilə görüntü gedib-gəlir. (səh: 26)

Baxın, Harun abi deyir ki, gözümüzü ovxalayanda bina əyilir. WTF?! Yəni Harunun beynimizin içində təsəvvür elədiyi o allahın (yuxarıda allah görür demişdi) gözlərində olmur problem. Problem binadadır. Kim binanı əymək istəsə öz barmağını gözünə soxsun və yaxud butulkadan baxsın və abrakadabra! Bina əyiləcək! Camaatın balkondan kəllə-mayallaq necə düşdüyünü görə bilərsiz! Əəə, Harun, bura sənincün Matrix kinosu deyil, eşitdin?!

Bəs beynin arxasında uşağın üç ölçülü, qüsursuz dərəcədə aydın görüntüsünü görən kimdir? Elə burda qarşımıza beynin fövqündə olan varlıq – RUH çıxır. (səh: 26)

Baxın, Harun bəyax yuxarıda görənin allah olduğunu deyirdi, indi isə görənin ruh olduğunu qeyd edir. Yoxsa, allah özü elə ruhdur? Hə, Harun?

Siz otağın beyninizin içində əmələ gələn xəyali görüntüsünü görürsünüz və heç bir zaman bu otağın əslini duyğu orqanlarınız vasitəsilə görməyiniz mümkün deyil. (səh: 28)

Səhvin kobuluğuna diqqət! Duyğu orqanlarmız vasitəsilə görməkdən danışır, halbuki görmə ancaq gözə xasdır. Daha buruna, qulağa və s. yox. Görünür Harun bu kitabı yazanda 5 duyğu orqanının hamsı ilə birlikdə GÖRMƏK istəyib otağı və təkcə gözü ilə də görə bilməyib, ona görə mümkün olmadığını deyir. Yaxşı bu otağın əsli sənin içindədirsə, bəs səni əhatə edən nədir? Xəyalımı? Bunu bu kitabında dəfələrlə qeyd eləmisən. Prinsipə dindarların quranda bir sözün neçə dəfə təkrarlandığını saydığı kimi, mən də bu kitabında bu xəyal söhbətinin neçə dəfə təkrarladığını deyə bilərəm! Amma… Bəlkə əksinə? Axı, sən otaqda olmasan, otağın içini görməyəcəksən, amma otaq mövcud olacaq. Deməli, əslində xəyal olan xaricdəki yox, beynin içindəkidir. Amma sən kitabında dəfələrlə təkrarlayırsan ki, qıraqda olan xəyaldır. Qıraqda olan xəyaldırsa, onda nəyə görə mənim kompütərimi ancaq mən görürəm, bunu oxuyan oxucular yox?  Və yaxud başqa misal. Mənim telefonum 5 meqapixel şəkil çəkə bilir. Sənin şəklivi çəksəm, ekranımda görə bilərəm. İndi sən bu telefonumun flaş kartında mövcud olmuş olursan, yoxsa indi oturduğun yerdə? İlişdinmi, qardaş?! Hələ çox ilişdirəcəm səni, bu harasıdır ki?!

Rəng korluğu rənglərin beynimizdə əmələ gəlməsinin vacib dəlillərindəndir. Məlumdur ki, gözdəki tor qişada əmələ gələn kiçik pozuntu rəng korluğuna səbəb olur. Belə olduqda insan yaşıl ilə qırmızını bir-birindən ayırd edə bilmir. Bu halda xarici aləmdəki cismin “rəngli” olub olmaması vacib deyil. Çünki biz cisimləri onlar rəngli olduqlarına görə rəngli görmürük. Buradakı nəticə bundan ibarətdir: varlıqlara aid etdiyimiz bütün xüsusiyyətlər “xarici dünyada” deyil, beynimizdədir. (səh: 34)

Bir neçə səhifə görmənin elmi mexanizmini izah edəndən sonra sona yaxın belə bir cümlələr əlavə edir. Hansı ki, materialsit baxışlı elmi faktları izah edərək, axırda başqa qənaətə gəlmək istəsə də ortaya atdığı bu fikirlər onu alt-üst edir. Rənglərin əslində elektromaqnit dalğası olduğunu izah edəndən sonra (bu təmiz fiziki proses olaraq, həyata materialist baxışdır), daltonizmi misal çəkir (halbuki bu tibbi terminin adını belə bilmir, əks halda adını çəkərdi), sonra isə rənglərin xarici dünyada olmadığını, beynimizdə olduğunu deyərək özünü paradoksal vəziyyətə salmış olur. Çünki yuxarıda birinci allahın gördüyünü, sonra ruhun gördüyünü izah edən Harun yəqin daltonik ruhu, daltonik allahı nəzərdə tuturdu. Axı, onun üçün görən ruhdur, allahdır… Və yaxud Lövhi-Məhfuzu yada sala bilərik…

Bütün səsləri beynimizdə eşidirik (səh: 36)

Eyni ilə gözlərə aid elmi mexanizm (izah olunan elmi baxış materialist baxışdır) və eynilə gözlərdə verilən sual. Yəni eşidən kimdir? Haruna görə eşidən bir variantda allah, o biri variantda ruh.

Ardı var. Çünki hələ kitab qurtarmayib. )) Sabah axşama…

In some movies we can see, the watch of man who travels past goes in opposite direction, he sees youth period of his parents or he falls the era of dinasours. The same aspect propagandize in the modern documentary films, books and they try to solve this in the same old way. The modern hypothesis that researchers often come across are mentioned below.

Spacetime conception
According to theory of relativity, the universe was formed from three space measures and time measure and all these deeply connected with each other. Relating with general theory of relativity, spacetime has a unit nature and objects in spatial links with gravity. In theory of relativity it says that as a kind of measure time doesn’t differ from space and it can change depending on observer’s speed.
There are no clear measures for describing the universe and in different theories these measures calculate in different ways, for example in theory of string there are ten measures including time, in M-theory there are eleven of them. According to what scientists say it had been compacted till six or seven Plank length (~1,6×10^-35 metres). That is why we can’t observe them. Even in boson version of strun theory, they are twenty six. According these reckonings, firstly these additional measures can be compacted into ten measures and itself they can be compacted into four measures.
So according what mentioned above space can’t be imagined without time and as it said time is undivided part of space.
Today modern physics and especially quantum physics considers time travel as real process, it says it is possible to travel to future and past.
While saying time travel we mean the act of movement of man (or some object) towards future and past like hypotesis.

Time travel can be delivered into two parts:
1. Traveling to future
2. Traveling to past

In physics it is not a big problem to travel future but travel to past is a bit complicated and difficult, to realize that experimentally is under the big question mark. But in theory of relativity they both are acceptable and possible.

The main two ways of traveling to future
First one is to move with light speed or some speed close to the light one. For the object that always moves, time considers as delayed (relyativistic lack of time). Generally it depends on the speed of object: the more speed object gets,it has much lack of time. Unreservedly, here the limit is light speed.

For example: if I travel to the closest star to the Earth it passes two years for me but for observer on the Earth it passes almost one thousand years. So when I am back after two years of absence, I am falling one thousand years future form of the Earth. For better understanding: if I am traveling in my 24 years due to light speed and coming back two years later when I am already twenty six, on Earth it is not going to be 2012, it is going to be 3012. So it means that I was in the future. (the numbers mentioned above are relative, they aren’t exact reckons) The same experiment appears in Twins paradox.

The second is – close to the black hole and also inside (also around) of the object which has much weight time gets late. In such situations gravity gets higher and time gets slower where the gravity is high. While traveling in time maschine we can witness that the more weight, compactness, energy object gets, the more gravity happens and for this object time gets late. Let me give you an expamle for clear explanation. If I get on spaceship and spend just an hour in the object which has much gravity than the Earth for me it just passes an hour but for observer on the Earth almost 1000 hours are going to pass. But for me these 1000 hours are late like one hour. So you see during this one hour I am staying 999 hours younger than observer on the Earth. And when I am back I am going to fall 999 hours to future.

The other example to this process is GPS system. Everyday according to clocks on the Earth 38 milliseconds become straight in satellite clocks. If we don’t correct this on a clock at that time GPS is going to show us wrong direction. And everyday because of these gathered microseconds more errors take place.
I have to note that in general and special theory of relativity these matters have been approved.
Theory of Einstein lets us travel to past as hypothesis.
Also there are different ways of traveling to past; by use of speedy motion than light, wormhole, cosmic string and black holes.

According to special theory of relativity if information or substance moves faster than light speed from one point to another one due to intertial frame of reference information or object travels to past. I also have to say that, theory of relativity accepts the idea of small particles that always move faster than light speed. For example: tachyons.

Travel to past owing to wormholes. Eistein’s equation accepts the idea of exsistence wormholes in space time. But for this there must be connection between two holes. In other words we have to create the tunnel between these two holes in space time and for new created wormhole point A which consists as entrance to wormhole will be past according to point B and traveling by wormhole is possible until new A point will be created. Traveling to past time maschine won’t be time maschine in itself. This is also accepted as an alternative to Stephen Hawking’s theory of “the absence of touirists from future”. That means from future a tourist can’t return back to past. This action Stephen Hawking explains with the absence of time maschine. In my next explanations I will prove you that Stephen Hawking was wrong about his arguments. This also means that Stephen Hawking has monosemantic approach to this problem.

According to Einstein’s equations for existing of wormholes it needs to be exotic energy (with opposite compactness of energy) and if this exotic energy isn’t constant tourist won’t be able to move from point A to B. Because tunnel is going to be closed before time. Einstein gave explanations to these in his “The Einstein-Rosen bridge” (equations). But today exotic energy had been proved not only theoretically but also experiementally in Casimir effect and some other expriements.

Note. I think for deformation space and for establishing connection between two points of space time, wormholes need to have big and incredible energy. Let’s say, if as an improved civilization for future we will have such much energy it is still impossible because it may result in cataclysms.

For example: If one day human will be able to deformate space in two diameters in order to open wormholes (I also have to say that this seems unreal for me because energy for digging just two metres is much higher than the Sun has ever left during it’s life cycle) and this comes to idea the deeper hole gets, the deformation space gets bigger. If we could have energy which would be able to open two diameters of wormhole beside Pluto, all planets of Solar system, all objects expose to deformation and in this case it complicates chaos that exists and also fastens this process.We know how the Moon influences to the Earth and causes to ebb and flow.

Other variant of traveling past is by use of cosmic strings (threads). And also due to these cosmic strings we can make Tipler’s cylinder. But this cylinder should have infinite length and compactness. I would like also to note that, depending on direction of rotation of spin with such cylinder, one can travel to past or future. For preperation of such cylinder we need high technologies which is far from human beings or seems as a dream for them. Also in condition of such opportunities mentioned above deformations that are caused global cataclysms will still remain as unsolved problem.
According to Richard Gott’s ideas cosmic strings make deformations in space time, thus not along the deformation, we can also overcome the known distance, in a short way. Without having any information about this, I discovered it for myself two or three years ago. Even though I told short way of time travel to my physicist friend Nagi Gasimov, still because of my enviousness I couldn’t open him the secret of it. Later, after getting to know that this idea’s being incorrect, cosmic strings, as a result of deformation of space, I gave up going from point A to point B in a short way. Then I knew that Richard Gott and some other scientists have already discovered this before me. Even though I liked Richard Gott’s speech skills and view but I have to say that he had a wrong approach to this. Dear, Richard your movement with your cosmic strings from point A to B is out of space time and has no difference from wormholes we can name this kind of transition also as wormholes. There is just one difference: in wormholes space pulls aside but in cosmic strings it draws into each other. So in both situations transitions aren’t due to time space that is why this is also wormhole type transition. So we couldn’t feel anything different in your discovery.

The fact of being such states, makes impossible past travel. Even if that is still impossible as hypotesis but it takes its solution on piece of paper and today physicists try to handle problems which appears during not in real way but in intellectual way of traveling.

Addition 1. In 2005 at Massachusetts Institute of Technology(MIT) was held meeting in order to welcome ones from future and for ones who travel time travel. Here they wanted to meet ones from future, to draw them into the research at their conferences, even they hoped to get information about time maschine from them. There were more than 300 participants at this conference (among them there were well known scientists also cosmologist Alan Guth) but none of them introduced themselves as someone from future. As always they explained this because of problems that still exist in physics. Professor of Physics Alexander Vilenken, professor of Theoretical Cosmology and Gravity Jaume Garriga see the reason of it in parallel worlds. They think, the reason of not participating any tourist from future in this conference is because of parallel worlds, as well according to their minds these tourists fell somewhere in parallel worlds. Researchers such as Mark Ryman thinks that the only reason of it is absence of time maschine, he claims that is going to be possible after the invention of time maschine. Stephen Hawking also put forward this idea. These alternatives help researchers to get rid of paradox.
Against of ideas Alexander Vilenken and Jaume Garriga I would like to point; If there were any parallel worlds so in this case our world had to be accepted as parallel world for tourist from future to past. If there was such tourist, he had probability to fall down in our world and would probably have attended that conference if he wanted of course. What I am saying the existence of parallel worlds couldn’t be a barrier for attending the conference. I think, this idea establishes a barrier in front of Alexander Vilenken and other researchers who have similar minds with him and makes hard to get rid of such kind of problems. Instead of run out from these matters, you better try to overcome and solve them.

Now let’s pay attention to paradoxes that appears during time travel; to paradoxes that were revealed by scientists. Researchers also accept that if they don’t over come these matters so in this case time travel is going to remain under big question mark.

Paradoxes that appears while time travel
1. Distortion of reason and result ties.
2. Grandfather paradox and such kind of intellectual experiements.
3. If time travel was possible,there would be someone from the future now. But there is no information which affirms this.

For example: Let’s imagine that time maschine has already discovered. If someone travelled to past and would make some changes in processes that are the reason of your exsistence so in what direction events would flow into?

Or if time travel or such maschine are real as hypotesis so why there is nobody from future now? If it was possible there would be at least a few tourists from future but as you see there is no one!

Researchers say, these days the best way to get rid of paradoxes are parallel worlds.Because if we throw into middle parallel worlds, at this time all paradoxes can be fixed. Also self-consistency principle of Navikov. In any case, scientists say so.

According to Hugh Everett – an American physicist who first proposed the many-worlds interpretation (MWI) of quantum physics there are many different ways of processes that happens in quantum world. In accordance with MWI the tourist who falls down in the parallel world while traveling to past draws parallel history. Changes that take place in past, change the events in parallel world. If we clear it up due to grandfather example; if I kill my grandfather from past, that doesn’t come to an idea that I kill my grandfather from my world on the contrary in this case I am killing the one alike my grandfather in parallel world, in this way there won’t exist me or the person alike me – my twin in parallel world. The reason of absence tourists from future researchers relate to parallel worlds. I have already made notes about it above. That is why reason and result tie isn’t disturbed. Theoretical physicisit David Deutch notes, if time travel is possible then MWI is also true. Stephen Hawking has a good answer to this question. According to him if MWI is true, for passing through one of the systematic events we have to wait one of the touris who is traveling by time travel. (The probability which I proposed while I was criticizing Alexander Vilenken’s mind) So that is why time travel stays in its own world, doesn’t move to any another world.

Navikov systematic principle proposed by astrophysicist, cosmologist Navikov and the main purpose in here to fix paradoxes that appears while time travel. Due to the principle, tourist who travels past are powerless to change events in future, he can’t change events in the future or this probability is equal to zero. If you have watched the movie “12 Monkeys” so it means you have already seen how this principle works. To prevent future from pandemic main hero travels to past and he tries to change direction of events and change things that is going to happen in future. But everytime he comes across with different obstacles and the same stories happen again and again with various plot lines or in the movie “Behold the man” main hero travels 28 BCE in order to meet Jesus. But then everything changes and processes go in other way and Jesus becomes the Christ. Events happen the same as in the bible.

Or in one of my favorite movies “Andromeda Strain” mortal virus is sending from future and when scientists decoding it they find in there bacterium which can neytralize that, besides that separate symbol and code too. But because of they couldn’t explain meaning of symbol and code, they couldn’t explain who this virus was sent from either. Though, they were sure that virus is harmless but still Russian Federation steals a copy of virus and keeps it with the same symbol and code at MIR. This is the sign of Navikov consistency principle. It means the virus which is sent from future was sent from people in future and the code of the box where it is kept, emblem and also information about this bacterium is kept at MIR, future in the past.

Now I will try to explain you why the exsistence of parallel worlds, parallel worlds and why the opinions about MWI are wrong.

If there are any parallel worlds so in this case another problem still remains unsolved.

If MWI is true so it means the tourist who travels to past can’t see the events in parallel worlds which exist in his real world! Because that isn’t true according reason and result conception. If parallel worlds exist so there must be no human in endless number of parallel worlds. So the tourist who is in parallel worlds can’t see his grandfather and can’t kill him either. Becuase each parallel world should have its own history owing to its chaos and physical laws since it was established. Grandfather paradox finds its solution in this explanation. Eveything in our universe was created on chaos and every small thing can be cause to big problems and it is not logical to see your grandfather, your house, your street, the Earth other words-your same “I” in parallel worlds. No one can guarantee that in parallel world tourist is going to see the same things that are in real world. And now new paradox comes out which makes us to have doubts in existence of parallel worlds. If all sequence is repeated so tourist can’t kill his grandfather. Because all sequence must be repeated in the same way in parallel world as it happens in real world (too absurd and unlogical idea) even after grandfather’s death. Because grandfather’s death is the beginning of new things and events. If the things in parallel worlds were the same before me so killing grandfather means destroying one of the parallel worlds. If it is acceptable by supporters of parallel worlds in this case we have to agree that from another world my twin can come to past of our world and kill my grandfather and in this case it doubts existence of me. If everything is repeat in the same way in all, endless parallel worlds and if I travel in time maschine so all my “I” s in parallel worlds should act in the same way and must kill the ones alike their grandfathers in parallel worlds. Also in some conceptions dealing with parallel worlds purposed the idea of having another job, address and so on. Though these kind of conceptions affirmed all I mention above are still wrong. If me who lives in parallel world instead of writing this article goes to the bar drinks beer fights with someone and that someone knifes me so in this case my travelling to parallel world and trying to find my grandfather among this big chaos sound ridiculous, there more killing him. Generally in the world where such chaotic processes flow the existence of my grandfather equalize to zero. Who guarantees me that the reason of my grandfather’s birth has happened. So you see if tourist goes to parallel world he draws new line of processes. And once again read my answer to Garriga and Vilenkin’s conceptions. After you can throw away the thoughts and conceptions about existence of parallel worlds.

Now another question remains unsolved. For example: If I travel to the parallel world’s past before killing my grandfather I am buying wine for him so it means I bought the wine which another person supposed to buy and in this case I am changing direction of events or while traveling someone’s staring at me is also draws new lines of history. Let’s say someone stands in the middle of the street and stares at me in this case he spends some of his time on me and instead of doing this at that time he could pass the road and get home earlier and give the medicine to his baby and in this case the baby could stay alive. Or while he stares at me car could hit him and he could pass away and etc. But if I wasn’t there he wouldn’t watch at me and at this time all of these would never happen actually. We can give any examples to this. In a word the exsistence of butterfly effect everywhere. I suggest you to watch the movie “A sound of thunder”. This movie explains all these processes mentioned above. Parallel worlds must fix out these problems.

If MWI is true tourist who travels to past can’t pop back. Or if he has all opportunities to travel to future he probably will travel to another world’s future period. For example: If we accept the number of parallel world 1000 (but it is endless) while traveling to past if we draw the events that due to parallel world’s past according that world, tourist who wants to go back to future chance is equalized to 1/999. We can see these in “Butterfly effect” movie. While traveling past a main hero of the movie makes some changes in there and when he comes back he falls not his world but the present time of parallel world and here the events line up according the changes that he made in past. This is a wrong view. This movie follows the principle that I have mentioned above. This view also forwards new paradox. If tourist who made changes in the past while traveling back to the future falls in the present time of parallel world so the changes that he made in past shouldn’t come across systematicly. You know, he falls future form of parallel world not that world’s future. So that means we have no chance of changing processes in past.

Now let me explain why Navikov consistency principle is wrong and why it doesn’t solve paradoxes. Let’s say past travel is possible and like in the movie of 12 monkeys, someone got to past and tries to prevent from mortal virus. Now I have question. Why do tourist desperates everytime while he tries to prevent from spreading of virus in many variants? The main headache stems from the idea what is that dark power which causes to that what is that dark power which causes to that? Though processes grow up in different directions at the end they unite and grow in the same line? Why? Navikov principle can’t explain this question and makes another questions in our minds. If tourist has a power to go past in the same world and prevent from virus and that is why he draws another story so it means it is the victory against virus, probably he could prevent the world from virus. So this time he will do everything in the right order, in a planned way. At this time probability of uniting different events at the end and happening of them in the same line lowers to zero. Almost it is not possible. Now other question comes out. How the tourist who changed events in past could change them at the period where he come? It won’t change at all. You know at the present time (future) everything has already happened and the processes go in the direction after virus has already spread around. The reason of past travel is pandemic. And this is not parallel world, this is the past of his world so tourist can’t travel to past and change things there. So tourist can’t travel to the past in his own world.

I have shown that the claims of researchers don’t solve any problems on the contrary they make new paradoxes. Now let’s take care about time paradoxes. Above everybody saw that hypotesises also are in under big question mark. But if we see time in other view, I mean if we think that past, present and future can exist at the same time so we will need no paradoxes. This means solving of paradoxes relating with time and also sciensists who throw such paradoxes into the middle have to find the way out (my explanations above). Untill, they don’t do that again there is no need paradoxes dealing with time.

Measure according to time-travel is accepted as one measure. If we accept the idea of traveling to past, meeting our grandparents there as it was mentioned in hypotesis and mental experiments above so this comes to idea that we are not accepting the time as a measure. If we accept that time is a measure (as in theory of relativity) at this time tourist who travels to past can’t see his grandfather. Generally, we don’t talk about past that researchers discussed above. Look! All great problems take its beginning from this point. Because while traveling to past we can see our childhood. We can observe this not from inside but just from out view and we can’t change our past with regarding to us. So if we look at this idea from another point of view then we need no paradox, no tourists from future and etc.

As you know, human feel nature with their sense organs: sense of hearing, sense of sight, sense of taste, sense of touch, sense of smell, sixth sense and etc. Our eyes accepts elegtromagnetic waves from environment then pass them to our brain and there our brain analyises these waves and understands them. Sense of sight has a great role in understanding process of time. When I see someone it is not the one whom I saw, it is the one who I have seen some microseconds ago. Let’s say light falls on this person, some of them reflects on him, the wave length that has been reflected on him falls into my eyes, my eyes pass the information into my brain (elegtromagnetic radiation) after my brain analyses it I can understand how is that person seems, how he looks at me. But during the time while I am understanding all this (during the period that light reflects on him, my eyes accept it, pass into my brain, my brain analyses it) second cadre comes after the first one and at the same time I see version of the person that was a few microseconds ago and I can only see second cadre after understanding the first one. It suppose that the interval in the middle can be shorten maximum Plank time. Elegtromagnetic radiation or light play an important role of understanding environment. As you see I am exsisting in the period between these two cadres so while exsisting with him at the present time I see only his past version.

This shows that the universe is governed from suspicious world. Like we exist in the past while we are in the present time. 24 cadres of video in a second can be example to that. Though we see cadres lively, view that animates is formed from 24 cadres row. Also, these can remind us pictures. We can get this in our cameras increasing waiting rejim. Then picture becomes vibrated the same object is seem in different places. This is example what I explained above: first and second cadres. Increasing waiting rejim we can catch object’s acts a few times.

Let me show you an other expamle. We are looking at stars. Light from stars, planets
come to us infinite time. As the Sun. Sun light comes to our world in 8 minutes and 19 seconds. This means that while exsisting during the same time with the Sun we see the past version of it. The picture below was taken 8 minutes and 19 seconds before so it is a previous version. We could only see what happens in the picture 8 minutes 19 seconds after it was taken.

Eye as a sight sense plays an important role for understanding everything that goes around. Photons make view Photons are not only the pieces of quantum but also carries information. We see the object just because of brain perceives that. And also sight plays role of organizing past, present and future times. For example: The picture below. Nebula M2-9 which is shown in the picture is 2100 light years away. This means that the one that we see now doesn’t exist now it was exsisting before, in the past. If we see this nebula like now, doesn’t mean that it is still the same. It has already changed its shape. Because of different point of view we can perceive it in many different ways (or we can see it). Because any object lights information in the sphere that surrounds it. So we can get information in different aspects of view as well. Elegtromagnetic radiation that we get tries to explain us nebula so in this way view becomes real.You can see it visually on the picture. Both of them M2-9 nebula. But because of different corner of view we see it in different ways (or perceive it).

We have to ways to see what happens inside this nebula right now.
1. To wait for the light which comes form that nebula,2100 light years.
2. To travel inside that nebula in a short way, let’s say according to wormholes or movement faster than light speed.

Still if we have spaceship after getting that nebula it is not going to be the same, time after time that nebula going to change its shapes, position, appearance. Because the nebula form that we see in the picture is one which exists due to observer on the Earth. So information exists because of elegtromagnetic radiation. If tourist travels in a straight line 1050 light years, according to the observer he has already passed away a half way, then tourist will see only the half that observer on the Earth can see.

Let me give you other, more simple example. Let’s say the star that we see on sky is 40 light years away. The light that comes from the star is 40 years former version of the star so now we will see only 40 years next variant of it. Look! We see the star only 40 years later and during this period some things happen there. So it perceives that star’s past and future exist at the same time. Let’s say I have time maschine which works according wormholes and I get into my time maschine and on 31 of December, 2011 at 4 p.m I take off beside that star in three minutes (at 4:03p.m). And my brother who observes this on the Earth has got a super telescope that can draw enough nearer that star. Three minutes later that I entered the whole my brother looks at the star but can’t see me. This moment that my brother looks at the star at 4:03 p.m I am close to star and the computer in my spaceship shows me 31 of December, 2011 (4:03p.m). But for passing through light (or information) to my brother it needs to pass 40 yearsso my brother can see me with his telescope only 40 years later. So at the point A (on the Earth) looks at the point B (The star) but can’t see me nevertheless I am at the point B. Both computer of us show the same time 31 of December, 2011 (4:03p.m), both of us exist at the same present time, right now. But for me which is at the point B, the point A seems as the future 40 years later. Because he can see me only after 40 years later when he looks at the star. Also me while looking from B point to A I will only see 40 years former form of Earth (point A in this case). So I had the supertelescope I could the the events which happen in 1971 easly like a movie. Or me who comes from point A to B will consider as a person who come from future, for point B. Though I come back to the time (which considers as present to my brother) I will go to the future according to the star. (Indeed I will be back). And again on 31 of December, 2011 (4:06p.m) if I look at the star where I have been, I won’t see myself there. But if 40 years pass after this event, on 31 of December, 2051 if I look to the same star with my telescope I will see my youth, 40 years ago. And the time which is set on my spaceship is 31 of December, 2011 so it means time goes with stream. As you see according to the present time (31 of December,2051) I will witness the process which has happened 40 years ago (in the past) at the moment.
The same thing you can see in “Contact” movie. From Vega star which is 26 light years far comes signal and when this signal decodes it is seen that was performance of Hitler on the radio. From which has already 52 years passed. So after 26 light years signal got into the Vega then from there was sent back.And for its reaching to us has already 26 years passed.

Conclusion: If we approach time from that point of view it needs no paradoxes. This time doesn’t deny any physical laws. On the contrary the conception that were supposed by researchers don’t solve anything and my explanations have been proved by experiments; time travel takes place in this way and there is no disturbance of reason and result tie if it is like this. Events can’t grow up on the contrary line. All kind of processes have beginning and ending. And if I see myself after 40 years that doesn’t mean that I am going to past I am just changing the stream of events since then. As you see I didn’t travel to parallel worlds and in this case there is no need to this. I can’t say that if I go to the past I will see my childhood, my grandparents and so on it is another kind of process and what I have done is another thing and another beginning. As a tourist from future I established new stream of events.So as you see if tourist travels from future to past he won’t be able to see people, he won’t fall into the history of processes. In the state of enough opportunities he just can see the processes as a video, as a movie. If technology will develop after some years and someone will be able to fly to past he can see the events which were going during Jesus times. And from 5 billions away he can see the first time when the Sun system was been forming.

Intellectual experiement that I mentioned above can’t be denied by anyone! Because all these experiments base on the universe laws and on other hand doesn’t come across with any paradoxes. And now you please tell me do we need any paradoxes, problems that have been proposed by researchers?What do you think, where the researchers made mistake? I think at the monosemantic approach to the problem.

Note3. If past, present and future can exist at the same time, so time as a measure according to the observer-is projection of 3 measures (past present and future). You can ask question. Why can’t we see that? The answer! The main thing doesn’t mean to see that, the main thing bases on getting to know that. We can get to know environment by our sense organs. One of them is eye. It is like we don’t see the voice but we understand it or we can’t either hear or see a touch. For getting to know time it is not necessary to see that. Our brain accepts that as a unite of three measures. If we couldn’t understand one of them then we wouldn’t understand the rest. For example: Now it is 5. One hour ago it was 4. One our later it is going to be 6. If we couldn’t understand that 1 hour later going to be six then we would never understand that when it was 5. By understanding 4 as the past we can accept 5 as the present time and 6 as future.

Note 4. Today any scientisits of neuroscience can prove that the idea of time is individual and it exists as an obstract notion (conception) in our mind.

Addition2: According to the article which is set on BBC researchers have discovered new model of time travel, which says person can go to past and even though meet his grandfather. But if he go backwards in intention to kill his grandfather that won’t be possible, whether his grandfather will be busy or events will flow into another direction or that person after meeting his grandfather will give up and etc. As a reason of this researchers accept the weird laws of quantum world. Which laws? The researchers don’t know. If you ask why?They will reply we don’t know. But they just know one thing that Asif can travel backwards and meet his grandfather but can’t kill him. That is all! They have solved paradoxes in that way. If you also have the same opinion with professor Dan Greenberger so I can only advise you to read my article one more time, for your own favour, for not making any difficulties to yourselves anymore.

P.S: Soon in my other article I will explain you where and how dark energy and dark matter exist, things that form the universe subsisted before Big Bang and actually there was no bangs.

Translated by Leyla B.Bayramli
The original version of article

Yazını yazmaqda məqsədim zaman-məkan, keçmişə-gələcəyə səyahətin mümkün olduğunu göstərmək yox (hipotez olaraq mümkündür), zamanla səyahət zamanı müasir alimlərin ortaya atdığı paradoksların həll edilməsi (bu həll paradoksların olmadığını isbat etməkdən ibarətdir), bu paradoksları ortaya atan alimlərin zaman-məkan anlayışına baxışının birmənali olması, elə bu üzdən zaman haqqında danışan alimlərin əksəriyyətinin zaman anlayışına eyni prizmadan baxmasından yaranan problem olduğunu izah etməkdir. Keçmişə və yaxud gələcəyə səyahət edərkən heç bir paradoksun yaşanmadığını, beləliklə yaranan paradoksların həlli üçün ortaya atılan paralel dünyalara ehtiyac olmadığını, səbəb-nəticə əlaqəsinin pozulmadığını göstərməkdir.

Amma bu dediklərimi izah etməmişdən əvvəl gəlin sizləri zaman-məkan anlayışına, keçmişə-gələcəyə sayahətin hansı yollarla baş verməsinə, alimlərin rastlaşdığı problemlərlə, ortaya atdığı paradokslarla qısaca tanış edim. Ki, sonra demək istədiklərimi izah edərkən oxucuda çaşqınlıq yaratmasın.

Kinolarda keçmişə səyahət edən səyyahın saatı əksinə gedir, valideynlərinin cavanlığını görür və yaxud dinozavrlar dövrünə düşür. Bugün dünyaca məhşur alimlərin iştirak etdiyi elmi sənədli filmlərdə də eyni düşüncə tərzini təbliğ edir, bu zaman ortaya çıxan paradoksların həllini bu sənədli filmlərdə, yazdıqları kitablarda, oxuduqları mühazirələrdə eyni cür həll etməyə çalışırlar.
Bugün alimlərin ortaya atdığı və tez-tez rastlaşdığımız zamanla səyahət üçün istifadə olunan hipotezlər aşağıdakılardır.

Zaman-məkan anlayışı
Nisbilik nəzəriyyəsinə görə, kainat 3 məkan ölçüsündən və bir zaman ölçüsündən təşkil olunub və bu ölçülər bir-biri ilə sıx əlaqədədir. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsində məkan-zaman ölçüsü vahid təbiətə malikdir. Və fəzada olan obyektlər bir-biri ilə qravitasiya qüvvəsi ilə bağlı olur. Nisbilik nəzəriyyəsində zaman bir ölçü olaraq məkan ölçülərindən ayrılmır və müşahidəçinin sürətindən asılı olaraq dəyişə bilir.

Kainatı təsvir etmək üçün lazım olan ölçülər tam müəyyən olunmayıb və kainatı izah edən müxtəlif nəzəriyyələrdə bu ölçülər də müxtəlif ola bilər. Məs: Strun (string) nəzəriyyəsində zamanla birlikdə 10 ölçü hesab edilir. M-nəzəriyyədə 11 ölçü qəbul olunur. Alimlərin dediklərinə görə, 6-7 ölçü plank uzunluğuna qədər (~1,6×10^-35 metr) kompaktlaşıblar (compactification). Buna görə də onları müşahidə edə bilmirik. Hətta strun nəzəriyyəsinin bozon variantında 26 ölçü olduğu hesablanır. Bu hesablamalara görə, ilk olaraq bu əlavə ölçülər 10 adi ölçüyə kimi, o da öz növbəsində 4 ölçüyə kimi kompaktlaşa bilirlər.
Yuxarıdakılardan da aydın oldu ki, zamansız məkanı təsəvvür etmək olmur. Və qeyd olunduğu kimi zaman məkanı dərk etmək üçün ayrılmaz bir hissədir.

Bugün müasir fizika, əsasən də kvant fizikası zamanla səyahəti real sayır, keçmişə-gələcəyə getməyin mümkün olduğunu qəbul edir.

Zamanla səyahət dedikdə, hipotez olaraq insanın (hər hansı bir obyektin) indiki zamandan keçmişə və yaxud gələcəyə hərəkət etməsi (getməsi) nəzərdə tutulur.
Zamanla səyahəti 2 yerə bölmək olar.
1. Gələcəyə səyahət.
2. Keçmişə səyahət.

Fizikada gələcəyə səyahət elə də böyük problem sayılmır. Amma keçmişə səyahət biraz qəliz məsələdir. Yəni eksperimental olaraq reallaşdırmaq sual altındadır. Lakin nisbilik nəzəriyyəsinə əsasən hər iki hal qəbul olunan, mümkün sayılır.

Gələcəyə səyahət etməyin 2 əsas yolu
Birincisi işıq sürəti ilə və yaxud ona daha yaxın sürətlə hərəkət etməkdir. Hərəkətdə olan obyekt üçün zaman ləngimiş (zamanın relyativistik ləngiməsi) sayılır. Ümumiyyətlə obyektin məkan-zamanda sürəti nə qədər çox olarsa, həmin obyekt üçün zaman bir o qədər çox ləngimiş olacaq. Sözsüz ki, limit işıq sürəti qəbul olunur.
Məsələn: Əgər mən işıq sürəti ilə bizə ən yaxın olan ulduza səyahət edib gəlincə mənim üçün 2 il keçərsə, Yerdəki müşahidəçi üçün bəlkə də 1000 il keçmiş olacaqdır. Beləcə mən 2 ildən sonra Yerə qayıdan zaman Yer kürəsinin 1000 il sonrakı gələcəyinə düşmüş oluram. Daha aydın başa düşmək üçün: əgər mən 24 yaşında işıq sürəti ilə hərəkət edib, 26 yaşında Yerə dönürəmsə, Yerdə artıq 2012-ci il yox, 3012-ci il olacaq. Beləliklə, mən gələcəyə getmiş sayılıram. (yuxarıdakı rəqəmlər nisbi götürülüb, dəqiq hesablamalar deyil) Eyni eksperiment əkizlər paradoksunda izah olunur.

İkincisi isə qara dəlik yaxınlığında və yaxud kütləsi çox olan obyektin içində (ətrafında) zamanın ləngiməsi. Hansı ki, bu kimi şəraitdə qravitasiya qüvvəsi çox olur və qravitasiya qüvvəsi çox olan yerdə zaman ləngiməyə başlayır.
Zaman maşını ilə səyahət edərkən ətrafında dövr edəcəyimiz obyektin sıxlığı, kütləsi, enerjisi nə qədər çox olarsa, qravitasiya qüvvəsi də bir o qədər çox olacaq və beləcə həmin zaman maşını qəbul olunan obyekt üçün zaman ləngimiş olacaq. İzah üçün sadə bir misal çəkim… Əgər mən kosmik gəmiyə minib qravitasiyası Yer kürəsindən 1000 dəfə çox olan obyektin yanında 1 saat vaxt keçirirəmsə, bu zaman Yerdəki müşahidəçi üçün 1000 saat vaxt keçmiş olacaq. Yəni Yerdəki müşahidəçi mənim Yerdən 1000 dəfə ağır obyektin yanında 1000 saat vaxt keçirdiyimi hesablayacaq. Lakin mənim üçün bu 1000 saat bir saata kimi ləngimiş olacaq. Gördüyünüz kimi mən bu bir saat ərzində Yerdəki müşahidəçidən 999 saat cavan qalmış oluram. Bələliklə mən Yerə qayıdınca 999 saat gələcəyə düşmüş oluram.

Başqa eksperimental olan sübutlardan biri kimi GPS sistemini misal çəkmək olar. Hər gün peykdəki saatlarda 38 (!?) millisaniyə Yerin səthindəki vaxtla korreksiya olunur. Əgər bu peyklərdə zamanın Yerdəki zamanı qabağlamasını bərabərləşdirməsək, onda GPS bizə lazım olan koordinatların yerini düzgün göstərməyəcək. Və hər gün toplanan bu mikrosaniyələrə görə sonrakı məsafələrdə daha çox xəta baş vermiş olacaq.
Həmçinin onu da qeyd edim ki, xüsusi və ümumi nisbilik nəzəriyyəsində sürətin və qravitasiyanın zamanı ləngitməsi bir çox eksperimentlərlə təsdiq olunub.

Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi bizə hipotez olaraq  keçmişə də səyahət etməyə imkan yaradır.
Keçmişə səyahət etməyin də bir neçə yolları var. İşıqdan sürətli hərəkət, köstəbək dəlikləri və yaxud soxulcan dəlikləri (wormhole), kosmik strunlar, qara dəliklərdən istifadə etməklə və s.
Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, əgər informasiya və yaxud materiya işıq sürətindən yüksək sürətlə bir nöqtədən digər nöqtəyə hərəkət edərsə ətalət hesablama sistemi (intertial frame of reference) sayəsində informasiya və yaxud obyekt keçmişə səyahət etmiş olacaq. Onu da qeyd edək ki, nisbilik nəzəriyyəsi işıqdan sürətli zərrəciklərin mövcud olmasına icazə verir. Məsələn: taxionlar.

Köstəbək dəliklərindən istifadə etməklə keçmişə səyahət etmək. Enşteyn tənlikləri zaman-məkanda köstəbək dəliklərinin mövcudluğuna icazə verir. Amma köstəbək dəliklərindən istifadə etməklə keçmişə səyahət etmək üçün mütləq olaraq iki dəlik arasında əlaqə olmalıdır. Köstəbək dəliklərində yaranan əsas problem ondadır ki, keçmiş bir keçmiş olaraq zaman maşını yaranan gündən qəbul olunur. Başqa sözlə desək, köstəbək dəliyi üçün məkan-zamanda iki nöqtəni birləşdirən tunel yaratmaq lazım gəlir. Və yaradılacaq köstəbək dəliyi üçün giriş sayılacaq A nöqtəsi B nöqtəsinə görə keçmiş sayılacaq və köstəbək dəliyi ilə səyahət max. A nöqtəsi yaradılan günə qədər mümkün olacaq. Həmçinin keçmişə səyahət edən zaman maşının özü olmayacaq. Bu həmçinin Stiven Hokinqin “gələcəkdən turistin gəlməməsinə” alternativ izah kimi qeyd edilir. Yəni Stiven Hokinq (Stephen Hawking) gələcəkdən hər hansı turistin keçmişə qayıda bilməməsini zaman maşının hələ hazır olmaması ilə izah edir. Qarşıdakı izahlarım Stiven Hokinqin bu fikrini səhv çıxarmış olur. Bu isə o deməkdir ki, Stiven Hokinq kimi alim də keçmişə səyahət məsələsinə birmənalı yanaşır.

Eynşteynin tənliklərinə əsasən əgər köstəbək dəliyinin mövcud olması üçün ekzotik enerjiyə (əks enerji sıxlıqlı) ehtiyac var və bu ekzotik enerji daimi olmayan halda səyyah A nöqtəsindən B nöqtəsinə bu tunel vasitəsilə keçə bilməyəcək. Çünki tunel vaxtından əvvəl bağlanmış olacaq. Bu haqda Eynşteyn-Rozen körpüsündə (tənliklərində) izahatlar verilib. Lakin bugün ekzotik enerjini həm nəzəri cəhətdən, həm də eksperimental olaraq Kazimira effekti və digər eksperimentlər sayəsində mövcudluğu sübut olunub.

Qeyd: Düşünürəm ki, bu kimi köstəbək dəliklərinin məkanı deformasiyaya uğradaraq (kənara itələyərək) zaman-məkanın iki nöqtəsi arasında əlaqə yaratması çox çətin və ağılasığmaz enerji tələb edir. Əgər insan yüksək inkişaf etmiş bir sivilizasiya kimi kifayət qədər bu enerjini əlda etmiş olsa belə (!?), köstəbək dəliyin açılması planetlər səviyyəsində kataklizmlərə gətirib çıxara bilər.
Məsələn: Əgər nə vaxtsa insan 2 metr diametrində köstəbək dəliyi açmaq üçün məkanı deformasiyaya uğrada biləcəksə (halbuki bu mənim üçün qeyri-real görsənir, çünki 2 metrəlik dəliyin açılması üçün istifadə oluna biləcək enerji günəşin həyat tsikli boyu buraxdığı enerjidən çox ola bilər), bu ümumilikdə milyon kilometrlərlə uzanan məkanın deformasiyaya uğraması deməkdir və bu dəlik nə qədər dərin olsa, mövcud deformasiyanın sahəsi də çox olmuş olacaq. Əgər biz Plutonun yanında 2 metrlik köstəbək dəliyi aça biləcək enerjiyə sahib olarsaq, bizim günəş sistemimizdə olan bütün planetlər, obyektlər deformasiyaya məruz qalır və belə olan halda mövcud xaosu daha da mürəkkəbləşdirir, daha da sürətlənməsinə səbəb oluruq. Adi bizim peykimiz sayılan Ayın Yer kürəsinə nə qədər təsir etdiyini, çəkilmə-qabarmanın yaranmasına səbəb olmasını hamımız bilirik.

Keçmişə səyahətin digər variantlardan biri kosmik strunların (sapların) sayəsində mümkün olacağı qəbul olunur. Həmçinin bu kosmik strunların sayəsində Tipler slindirini hazırlamaq olar. Lakin bu kosmik silindirin uzunluğu sonsuz və yüksək sıxlıqlı olmalıdır. Onu da qeyd edim ki, belə bir slindrlə spinin fırlanma istiqamətindən asılı olaraq həm keçmişə, həm də gələcəyə düşmək olar. Belə bir slindrin hazırlanması üçün isə yüksək texnologiyalar lazımdır, hansı ki, insan üçün belə bir texnologiyalar çox uzaqdır və yaxud bir növ olaraq insan üçün əl çatmaz arzudur. Bu kimi imkanların olması şəraitində də yuxarıdakı qlobal kataklizmlərə səbəb olacaq deformasiyalar həll olunmamış qalır. Riçard Gott`a görə kosmik strunlar zaman-məkanda deformasiya yaradır və beləcə deformasiya boyu yox, kəsə yolla biz mövcud məsafəni qət etmiş oluruq. Bu haqda heç bir informasiyaya malik olmadan 2-3 il əvvəl mən də özüm üçün bunu kəşf etmişdim. Hətta fizik dostum Nağı Qasımova zamanla səyahətin qısa yolunu kəşf etdiyimi desəm də, paxıllığımdan bu “sirri” ona da açıqlamamışdım. Sonradan bu fikrin yanlış olduğunu dərk edəndən sonra, kosmik strunlar, məkanın deformasiyaya uğraması nəticəsində qısa yolla A nöqtəsindən B nöqtəsinə keçməkdən əl çəkdim. Sonradan öyrəndikcə, maraqlandıqca bildim ki, bu ideyanı Riçard Gott kimilər çoxdan kəşf edib. Riçard Gott`un danışıq tərzi, səsi xoşuma gəlsə də, onun baxış bucağının səhv olduğunu izah etmək istərdim. Əziz Riçard, sizin kosmik strunlarınız ilə A nöqtəsindən B nöqtəsinə keçid zaman-məkandan kənar keçiddir və buna görə də köstəbək dəliklərindən heç nə ilə fərqlənmir buna görə də bu keçid formasını köstəbək dəliyi saya bilərik. Sadəcə köstəbək dəliklərində məkan kənara itələnir, kosmik strunlarla isə bir-birinə cəlb olunur. Hər iki halda keçid məkan-zaman üzrə olmadığı üçün, bu keçid köstəbək dəlik tiplidir. Ona görə də sizin bu kəşfiniz köstəbək dəliklərindən heç nə ilə fərqlənmədiyi üçün, burda fərqli nəsə görmədik.

Bu kimi halların baş verməsi, keçmişə səyahəti qeyri mümkün edir. Lakin bu nə qədər mümkünsüz hesab edilsə belə hipotez olaraq, kağız üzərində öz həllini tapmış olur və bugün fiziklər real olaraq yox, fikri olaraq keçmişə sayahət edən zaman qarşılaşacağımız problemlərin həllinə çalışırlar.

Əlavə1: 2005-ci ildə Massaçuset Texnoloji Universitetində (MİT) gələcəkdən gələnləri qarşılamaq üçün zamanla səyahət edənlər üçün konfrans keçirilir. Bu bir eksperiment kimi gələcəkdən gələ biləcək insanları konfransa cəlb etmək, konfransda gələcəkdən gələn birisinin iştirakına ümid edib, hətta onun zaman maşını kimi texnologiya haqqında informasiyanı paylaşacağına da ümid edirdilər. Konfransda 300-dən çox iştirakçı olsa da (bunların içində məhşur alimlər də iştirak edib, o cümlədən nəzəri fizik, kosmoloq Alan Guth da), heç kim özünü gələcəkdən gələn biri kimi təqdim etməyib. Hər zamankı kimi gələcəkdən adamın gəlməməsini fizikada olan bir neçə problemlə izah etməyə çalışıblar. Fizika üzrə professor Alexandr Vilenkin, nəzəri kosmologiya və qravitasiya üzrə professor Jaume Garriga bunun səbəbini paralel dünyalarda görürlər. Onların fikrinə görə, keçmişə səyahət edən səyyahın bu kimi konfransa gələ bilməməsinə səbəb, paralel dünyaya düşməsidir. Dr. Marc Rayman kimi alimlər isə problemi zaman maşının hələ kəşf olunmamasında, yuxarıda köstəbək dəliklərində dediyim kimi, zaman maşını ilə keçmişə ancaq zaman maşını kəşf olunan ana kimi gələ biləcəyini iddia edir. Həmçinin yuxarıda Stiven Hovkinqin də bu fikri irəli sürdüyünü göstərmişdim. Bu alternativlər bir növ alimlər üçün paradoksdan çıxış yolu kimi qəbul olunur.

Alexander Vilenkin və Jaume Garriganın bu fikrinə cavab olaraq bildirmək istəyirəm; əgər paralel dünyalar mövcud olsaydı, deməli, gələcəkdən keçmişə qayıdan biri üçün bizim dünyamız paralel dünyalardan biri qəbul olunmalıdır. Və gələcəkdən keçmişə bu kimi səyahət mövcud olsaydı, həmin səyyahın bizim dünyaya düşmə ehtimalı var və belə olan halda keçmişə sayahət edən səyyah (bu ehtimal gerçəkləşərsə) yenə də gəlib konfransda iştirak edə bilərdi (əgər istərsə). Yəni paralel dünyaların mövcud olması da bir səyyahın mövcud olması şərtlərində konfransa gələ bilməməsinə maneə törətməməlidir. Düşünürəm, bu fikir Alexander Vilenkin kimi düşünən alimlərin bu kimi suallardan çıxış yollarına sədd çəkmiş olur. Yəni ortaya bir fikir atıb, məsələdən qaçmaq yerinə, gedin ortaya atdığınız fikrin əskik yerləri haqda fikirləşin!

Gəlin indi də zamanla səyahət zamanı ortaya çıxan paradokslara diqqət yetirək. Yəni alimlərin ortaya atdığı paradokslara. Alimlər özləri də qeyd edir ki, bu paradokslar öz həllini tapmasa, zamanla səyahət sual altında olmuş olur.

Zamanla səyahət zamanı ortaya çıxan paradokslar:
1. Səbəb nəticə əlaqəsinin pozulması.
2. Öldürülmüş baba paradoksu və buna oxşar fikri eksperimentlər. (keçmişə səyahət zamanı)
3. Əgər zamanla səyahət mövcud olsaydı, onda bugün gələcəkdən gələnlər mövcud olmalı idi. Amma bunu təsdiq edən hüç bir informasiya yoxdur.

Məsələn: Təsəvvür edin ki, zaman maşını kəşf olunub və siz keçmişə səyahət edib, babanınızı elə beşikdəcə öldürürsünüz. Bu zaman siz mövcud olacaqsınızmı? Axı, sizin mövcud olmanız üçün atanızın mövcud olmasına ehtiyac var. Atanızın mövcud olması üçün isə babanıza…

Gördüyünüz kimi burda səbəb-nəticə prinsipi də orataya atılır. Yəni insan keçmişə gedib, sizin mövcud olmanıza səbəb olan hadisələrdə dəyişiklik yaradanda gələcəkdə nəticələr (olacaq hadisələr) hansı səmtə yönələcək?

Həmçinin əgər zamanla səyahət, belə bir maşın hipotez olaraq doğrudursa, onda nəyə görə bizim dünyada gələcəkdən səyahət edən hər hansı adam yoxdur? Əgər zamanla səyahət real olsaydı, onda bizim içimizdə çoxlu sayda gələcəkdən gələn turistlər mövcud olmalı idi. Amma gördüyümüz kimi yoxdur!

Bugün alimlər paradokslardan çıxış yolu kimi ən doğru variant paralel dünyaları görürlər. Çünki paralel dünyaları ortaya atınca zamanla səyahət zamanı çıxa biləcək bütün paradokslar həll olunmuş olur. Həmçinin Navikovun ardıcıllıq prinsipi. Hər halda alimlər bunu deyir.

Paralel dünyalar vasitəsilə paradoksların həll olunmasını irəli sürən amerikan fiziki Hugh Everett`ə görə kvant mexanikasında çox dünyalı (multidünyalar) interpritasiyaya (Many World Interpretation) görə, kvant dünyasında baş verəcək hadisələrin bir-birindən fərqli tarixçələri ola bilər. MWI-yə görə keçmişə səyahət zamanı paralel dünyaya düşən səyyah alternativ, paralel tarix cızır. Keçmişdə baş verən dəyişiklik paralel dünyadakı hadisələri dəyişmiş olur. Baba misalı ilə izah etsək, mən keçmişə gedib beşikdə babamı öldürürəmsə, bu mənim dünyamdakı babamı öldürmək deyil, paralel dünyadakı babamın oxşarını öldürmüş oluram, beləcə mənim oxşarım və yaxud paralel dünyada olacaq mənim əkizim mövcud olmur. Həmçinin gələcəkdən gələn adamların olmamasını da paralel dünyalarla çözməyə çalışırlar. Yuxarıda bu haqda qeydlər aparmışam. Buna görə də səbəb-nəticə əlaqəsi pozulmur. Nəzəri fizik David Deutsch isə qeyd edir ki, əgər zamanla səyahət mümkündürsə, onda MWI də doğrudur. Stiven Hokinq isə bu məsələyə yaxşı bir cavabı var. Hokinqə görə, əgər MWI doğrudursa, ardıcıl hadisələrdən birini yaşamaq üçün zamanla səyahət edənlərdən birini gözləməliyik (yuxarıda Alexander Vilenkinin fikrini tənqid edərkən ortaya atdığım ehtimal). Buna görə də zamanla səyahət edən öz dünyasında qalır, daha hansısa başqa dünyaya getmir.

Navikov ardıcıllıq prinsipi isə rus astrofizik-nəzəriyyəçi, kosmoloq Navikov tərəfindən irəli sürülüb və əsas məqsəd zamanla səyahət zamanı yarana biləcək paradoksları aradan qaldırmaqdır. Bu prinsipə əsasən keçmişə səyahət edən səyyahın gələcəkdə baş verənləri dəyişmək üçün atdığı hər bir addım boşa çıxır və yaxud bu ehtimal sıfıra bərabədir. Əgər “12 meymun” kinosuna baxmısınızsa, bu prinsipi orda daha vizual görmək olar. Baş qəhrəman gələcəkdə baş verən pandemiyanın qarşısını almaq üçün keçmişə səyahət edir və hadisələr xəttini dəyişməklə gələcəkdə baş verəcək pandemiyanın qarşısını almağa çalışır. Lakin hər dəfə müxtəlif maneələrə rast gəlir və beləliklə eyni hadisə müxtəlif süjet xətti ilə yenə də baş verir.
Və yaxud “Behold the Man” əsərində baş qəhrəman İsa peyğəmbəri qarşılamaq üçün eradan əvvəl 28-ci ilə səyahət edir. Lakin hadisələr elə səmtə yönəlir ki, sonda özü İsa peyğəmbər rolunu oynayır, İsa peyğəmbər özü olur. Hadisələr Bibliyadakı kimi təkrarlanır.
Və yaxud sevdiyim filmlərdən sayılan “Andormeda ştammı” filmində gələcəkdən ölümcül virus göndərilir. Və alimlər həmin virusu deşifrə edəndə orda onu neytrallaşdıra bilən bakteriyanın adını da tapmış olurlar, bundan əlavə ayrıca simvol və kod da. Lakin kodun və simvolun mənasını açıqlaya bilmədikləri üçün, bu virusun gələcəkdən kimlər tərəfindən göndərildiyini də açıqlaya bilmirlər. Zərərsizləşdirilən virusun tam məhvinə əmin olsalar da, Rusiya dövləti gizlincə virusun bir nüsxəsini oğurlayaraq MİR kosmik stansiyasında eyni nörməli kod və simvolla saxlayır. Bu isə bir daha Navikov ardıcıllıq prinspinə işarədir. Yəni gələcəkdən göndərilən bu virus elə gələcəkdəki insanlar tərəfindən göndərilib, hansı ki, gələcəyə nəzərən keçmişdə MİR kosmik stansiyasında onun emblemi, saxlanılan qutunun kodu və onu zərərsizləşdirən bakteriya haqqında informasiya qeyd olunmuşdu.

İndi isə paralel dünyaların mövcudluğunun nəyə görə yalnış olduğunu, həmçinin paralel dünyalar haqqında, MWI haqqında düşüncələrin nəyə görə yalnış olduğunu izah etməyə çalışım.
Əgər paralel dünyalar mövcud olarsa ortada bir problem de açıq olaraq qalır. Əgər MWİ doğrudursa, deməli, keçmişə səyahət edən səyyah mütləq olaraq paralel dünyada öz dünyasındakı hadisələri görə bilməz! Çünki bu özü səbəb nəticə əlaqələrinin pozulması deməkdir. Əgər paralel dünyalar mövcuddursa, deməli, sonsuz sayda paralel dünyaların özlərində belə insan adlı məxluq mövcud olmamalıdır! Və paralel dünyaya düşən səyyah gedib orda babasını görməməməli və bu səbəbdən babasını öldürə bilməməlidir! Çünki hər bir paralel dünyanın dünyaların yarandığı ilk andan öz fiziki qanunlarının, xaosun sayəsində öz tarixcəsi olmalı. Bu izahi yolla ölüdürülmüş baba paradoksu kimi problemlər öz həllini tapmış olur. Kainatda hər şey xaos üzərində qurulub və insanın dəyərləndirə bilmədiyi ən kiçik hadisə belə böyük nəticələr gətirib çıxara bilən bu kainatda, paralel dünyada gedib öz babasını görmək və yaxud yer kürəsini görmək, öz küçəsini, öz evini görmək, bu dünyada insanın etdiyi hər kiçik hərəkətə görə indiki kimi mövcud olmasına səbəb olaraq, həmin dünyalarda da eyni “məni” görmək məntiqə sığmır. Kiçik bir səbəbin böyük nəticələr yaratdığı qanunlar mövcud olan kainatda heç kim bizə qarantiya vermir ki, səyyah paralel dünyaya gedib, bu dünyasında gördüyü her şeyi eynisi ilə görəcək. Ortaya paralel dünyaların mövcudluğunu sual altına salan yeni bir paradoks da çıxır. Əgər bütün ardıcıllıq olduğu kimi təkrarlanırsa, onda bu səyyah gedib babasini öldürə bilməməlidir! Çünki bütün ardıcıllıq eynilə olduğu kimi olan paralel dünyada (absurd və heç bir məntiqi əsası olmayan fikir) babası öləndən sonra belə hadisələr eyni xətt üzrə hərəkət etməlidir. Çünki babanın öldürülməsi, bu artıq yeni bir hadisənin olmasının başlanğıcıdır. Bütün hadisələr eyni cür təkrar olunan dünyalarda mən olmayana kimi də milyon illərdir hər şey olduğu kimi gəlibsə, mənim babamı öldürməyim bu paralel dünyaların birinin məhvi deməkdir. Həmçinin bu da paralel dünya tərəfdarları tərəfindən qəbul olunandırsa, onda biz başqa paralel dünyadan mənim “əkizimin” bizim dünyanın, bir neçə il keçmişinə gələrək babamı öldürmək ehtimalının da olmasını və bu zaman mənim də mövcud olmağımı sual altına salması ilə razılaşmış olmalıdır. Əgər sonsuz sayda bütün paralel dünyalarda hər şey eynilə təkrarlanırsa, mən zaman maşınına minib paralel dünyaya səyahət edirəmsə, onda gərək paralel dünyalarda olan sonsuz “mən”lər də zaman maşınına minib paralel dünyalara getməli və beləcə paralel dünyalardakı babalarının oxşarlarını öldürməsi mütləq olmalıdır.
Hətta paralel dünyalarla bağlı bəzi fikirlərdə bizim paralel dünyalardakı əkizimin başqa ixtisas sahibi ola biləcəyi, başqa işlə məşğul olduğu, başqa ünvanda yaşaya biləcəyi kimi fikirlər də irəli sürür. Bu kimi düşüncə tərzi yuxarıda qeyd etdiklərimi tamamilə təstiqləmiş olsa da, bu fikrin özü də səhvdır. Çünki paralel dünyada yaşayan mən hal-hazırda bu yazını yazmıramsa, gedib barda içki içirəmsə, orda kimləsə dalaşıramsa və dalaşdığım məni bıçaqlayıb öldürürsə, mənim paralel dünyaya gedib, bu kimi xaosun hökmranlıq etdiyi həyatın içində babamı axtarmağım çox gülməli səslənər, qaldı ki, onu tapıb öldürməyim. Belə xaotik hadisələrin cərəyan etdiyi dünyalarda mənim babam sağ olması, ümumiyyətlə mövcud olma ehtimalı sıfıra bərabərdir. Yəni kim bizə qaranti verir ki, mənim babamın doğulmasına səbəb olacaq hadisə baş vermişdir. Gördüyünüz kimi hər hansı bir səyyahın paralel dünyaya getməsi həmin dünyada yeni hadisələr cızığının yaranmasına səbəb olur. Ve bir daha yuxarıda Vilenkin və Garriganın fikirlərinə yazdığım cavabı da oxuyun. Sonra isə paralel dünyalar iddiasının üstündən xətt çəkə bilərsiz!
Yuxarıda dediklərim bu paralel dünyalar izahında öz həllini tapsa onda başqa sual ortaya çıxır. Məsələn: Əgər mən zamanla səyahət edib paralel dünyanın keçmişinə qayıtmışamsa, babamı öldürməmişdən əvvəl mağazaya girib babam üçün bir şərab alıramsa, bu artıq başqasının alacağı şərabı almağım və beləcə hadisələr səmtini dəyişməyim deməkdir və yaxud paralel dünyaya gedərkən həmin dünyadakı hər hansı bir adamın mənə baxması, bu artıq yeni hadisələr tarixcəsi cızmış olur. Tutaq ki, biri yolun ortasinda dayanıb mənə baxır və beləcə az da olsa zamanını mənə ayırmış olur, hansı ki, bu zaman ərzində yolu keçə bilərdi, buna görə də evə tez çata bilərdi, evə vaxtından tez çatdığı üçün uşağına dərmanı biraz tez verə bilərdi, beləliklə ushaq sağ qala bilərdi. Və yaxud yolun ortasında durub mənə baxdığı üçün maşının onu vurması və xəstəxanalıq olması, ölməsi və s. Amma mən babamı öldürmək üçün paralel dünyada olmasaydım, mənə baxmayacaqdı, nəticədə bu hadisələr baş verməyəcəkdi. İstənilən misal çəkmək olar. Yuxarıda paralel dünyalardakı mənlə bağlı eyni misal da bunu göstərir. Bir sözlə, kəpənək effetkinin hər yerdə mövcud olması. “Və ildırım çaxdı” filmini izləməyiniz məsləhət görərdim. Filmdə keçmişə qayıdaraq adi kəpənəyi tapdalayaraq öldürülməsi gələcəyi nə qədər dəyişdirilməsini çox yaxşı izah edir. Paralel dünyalar bu problemlərin həllini tapmalıdır.
Paralel dünyaların mövcüd olmasının digər problemi, MWI doğru olarsa, keçmişə səyahət edən səyyah geri qayıda bilməməlidir. Əgər onun gələcəyə qayıtması üçün bütün imkanları olsa belə (zaman maşını və s.) həmin səyyah başqa paralel dünyanın gələcəyinə düşmə ehtimalı daha çoxdur. Məs: paralel dünyaların sayını 1000 qəbul etsək (halbuki sonsuz sayda qəbul olunur), keçmişə sayahət zamanı paralel dünyanın keçmişinə düşən hadisələri həmin dünyaya uyğun olaraq cızıb, gələcəyə öz dünyasına qayıtmaq istəyən səyyahın həqiqətən öz dünyasına düşmə şansı 1/999-dur. Amma bir şey də var ki, əgər paralel dünyalar mövcuddursa, deməli, onların sayı sonsuz olmalıdır. Buna uyğun olaraq da səyyahın təzədən öz dünyasına qayıtmaq şansı sıfıra enir. Bu hadisələri “Kəpənək effekti” adlı filmdə görmək olar. Kinonun baş qəhrəmanı keçmişə gedərək hadisələrdə dəyişiklik edir və gələcəyə qayıdarkən öz dünyasına yox, paralel dünyanın indiki zamanına düşmüş olur və hansı ki, orda hadisələr keçmişə qayıdıb dəyişdiyi tarixcəyə uyğun olaraq sıralanıb. (wtf?!) Bu özü də yalnış bir baxışdır! Bu filmdə yuxarıda dediyim prinsipə əməl olunur. Lakin bu baxışın özü yeni bir paradoks ortaya atmış olur. Əgər keçmişdə dəyişiklik yaradıb gələcəyə gedən səyyah paralel dünyanın indiki zamanına düşürsə, o keçmişdə dəyişiklik etdiyi hadisələr ardıcıllığı ilə qarşılaşmamalıdır. Axı, o paralel dünyanın gələcəyinə düşür. Həmin dünyanın gələcəyinə yox. )) Deməli, insanın keçmişə qayıdıb hadisələri dəyişə bilmək imkanı yoxdur.

İndi isə Navikov ardıcıllıq prinsipinin nəyə görə yalnış olduğunu və buna görə də paradoksu həll etmədiyini izah etməyə çalışım. Tutaq ki, keçmişə səyahət mövcuddur və 12 meymundakı kimi səyyah keçmişə qayıdıb, ölümcül virusun yayılmasının qarşısını almaq istəyir. Ortaya sual çıxır. Nəyə görə səyyah müxtəlif variantlarla virusun yayılmasının qarşısını almaq istəsə də, uğursuzluğa düçar olur? Buna səbəb olan o qaranlıq qüvvə nədir ki, hadisələr müxtəlif xətt üzrə hərəkət etsə də, sonra bütün xəttlər birləşir və bir nəticəyə aparır? Niyə? Novikov ardıcıllıq prinsipi bu suala cavab verməmiş özü sual altında olmuş olur. Çünki səyyah həqiqtən eyni dünyada keçmişinə qayıdıb virusun yayılmasının qarşısını almaq imkanına malikdirsə və buna görə də əvvəlkindən fərqli tarixcə cızırsa, deməli, bu artıq virusa qarşı qalibiyyətdir, yeni çox böyük ehtimalla virusun yayılmasının qarşısını ala biləcək. Çünki səyyah bu səfər planlı tərpənəcək və virusun yayılmasının qarşısını ala biləcək. Bu yolla da müxtəlif tarixcəli hadisələrin təzədən sonda birləşib eyni hadisənin baş vermə ehtimali sıfıra enir. Demək olar ki, mümkün olmur… Bu halda da başqa sual ortaya çıxır. Eyni dünyada kecmişə qayıdaraq hadisələri dəyişən səyyahın gəldiyi dövrdə hadisələr necə dəyişə bilər? Ümumiyyətlə dəyişməyəcək! Axı, səyyahın gəldiyi indiki (gələcək) zamanda olan olub, hadisələr virusun yayılmasından sonrakı kimi öz cığırı ilə gedir. Səyyah keçmişə qayıtmasının səbəbkarı pandemiyadır. Və bu paralel dünya olmadığı üçün, yəni öz dünyasının keçmişinə qayıtdığı üçün, deməli, səyyah kecmişə qayıdıb hadisələri dəyişə bilməz! Deməli, səyyah öz dünyasında keçmişə səyahət edə bilməməlidir!

Yuxarıda alimlərin ortaya atdığı iddiaların paradoksları həll etmədiyini, hətta bu iddiaların özlərinin sual altında olduğunu, paradoksal olduğunu göstərdim. İndi isə keçək izahlarımla zamanla bağlı paradoksların həllinə. Yuxarıdakı izahlarımdan hər kəsə zamanla bağlı paradoksların həlli üçün ortaya atılan hipotezlərin özünün sual altında olduğu bəlli oldu. Lakin biz zaman anlayışına başqa prizmadan baxıb, keçmiş, indiki və gələcək zamanı eyni anda mövcud ola bilməsini qəbul edərsək, heç bir paradoksa ehtiyac qalmır. Bu isə zamanla bağlı paradoksların həlli deməkdir. Həmçinin ortaya paradoks atan alimlər bu paradokslarin özlərinin düşdüyü çətin vəziyyətdən çıxış yolu tapmalıdır (yuxarıdakı izahlarım). Və bunu etməyincə, yenə də zamanla bağlı paradosklara ehtiyac qalmır.

Məkan-zamana görə zaman bir ölçü kimi qəbul edilir. Əgər biz yuxarıdakı irəli sürülən hipotezlər, fikri eksperimentlərdəki kimi keçmişə qayıdıb, nənəmizi, babamızı və s. görə biliriksə, bu artıq zamanın bir ölçü kimi qəbul olunmasına qarşı çıxırıq. (!?) Amma biz zamana bir ölçü kimi baxsaq (nisbilik nəzəriyyəsində zamana bir ölçü kimi baxılır), bu zaman kecmişə qayıdan səyyah babasını görməməlidir. Ümumiyyətlə yuxarıda alimlərin izah etdiyi keçmişdən söhbət gedə bilməz. Baxın! Ən böyük problemlər də burdan başlayır! Bizim keçmişə səyahət deyərkən, keçmişə qayıdıb uşaqlığımızı görə biləcəyimizdən! Biz keçmişimizə onun içindən yox, ancaq qıraqdan müşahidə edə bilərik. Və bizim özümüzə nəzərən keçmişimizi dəyişə bilmərik. Yəni biz bu keçmiş anlayışına başqa prizmadan baxsaq, onda bu paradokslara da ehtiyac qalmır, hansısa gələcəkdən gələn turistlərə də ehtiyac qalmır və s.

Bildiyimiz kimi, insan ətraf aləmi öz duyğu orqanları ilə qəbul edir (dərk edir). Eşitmə, görmə, qoxu, dad, toxunma, 6-cı hiss və s. Və bizim gözümüz bir organ olaraq ətraf mühitdən elektromaqnit şüalanmasının görünən uzunluqlarını (işıq) qəbul edib, beyinə ötürür, beyin isə öz növbəsində bu dalğa uzunluqlarını analiz edib, dərk edir. Görmə zamanın dərk olunmasında böyük rolu vardır. Mən uzaqdan kimisə görürəmsə, bu həmin anda gördüyüm həmin adam deyil. Onun bir neçə mikrosaniyə keçmişdəki vəziyyətidir. Yəni işıq düşür həmin insanın üzərinə, onlardan bəziləri əks olunur, əks olunan dalğa uzunluğu gözümə düşür, gözüm informasiyanı (obyektdən əks olunan elektromaqnit şüalanmasını) beyinə ötürür, beyin analiz edir və bu zaman mən həmin insanın orda güləriz dayandığını, mənə baxdığını dərk etmiş (görmüş) oluram. Amma bu dərk üçün keçilən mikrosaniyələr (işığın onun üzərinə düşməsi, əks olunan şüaların gözümün qəbul etməsi, beynimin analiz etməsinə sərf olunan zaman) ərzində artıq ikinci kadr bundan əvvəlki informasiyanın arxasınca gəlir, eyni anda mən qarşımdakı insanın bir neçə mikrosaniyə əvvəlki vəziyyətini görmüş oluram. Və bu ikinci kadrı birinci kadr dərk olunandan bir neçə mikrosaniyə sonra görmüş olacam. Çox güman ki, aradakı interval maksium Plant vaxtı qədər qısaldıla bilər. Bizim ətraf mühiti dərk etməkdə ən böyük rolu işıq (elektromaqnit şüalanması) oynayır. Gördüyünüz kimi, mən onun keçmişini dərk edə-edə (görərək) onun ikinci kadrı (sonrakı vəziyyəti, görüntüsü) ilə eyni anda mövcud olmuş oluram. Yəni mən onunla indiki zamanda mövcud olan anda, yalnız onun keçmişini görə, hiss edə, dərk edə bilirəm.

Bu bir növ kainatın, ətrafın bütünlüklə şəkilli dünyadan təşkil olunduğunu göstərir. Bir növ bizlər bu an keçmişin içində mövcuduq. Saniyədə 24 kadrdan ibarət video materialı da misal çəkmək olar. Hansı ki, biz videonu hərəkətli görsək də, videoda canlanan görüntü bir saniyədə 24 fotokadrın sıralanmasından ibarətdir. Həmçinin bu bizə şəkilləri xatırlada bilər. Yuxarıda görmə ilə bağlı fotoaparatda gözləmə rejimini artırmaqla da almaq olar. Onda şəkil bulanlıq alınır, bir obeykt bir neçə yerdə görsənmiş olur. Bu elə yuxarıda izah etdiyim birinci, ikinci kadr misalıdır. Fotoaparatda gözləmə rejimini artırmaqla obyektin hərəkətini gözləmə ilə bir neçə dəfə tutmuş oluruq.

Başqa bir misal çəkim. Biz ulduzlara baxırıq. Səmada gördüyümüz ulduzlardan, planetlərdən gələn işıqlar müəyyən müddət yol gəlir. Adi bizim günəşimiz… Günəş işığı Yer planetinə 8 dəqiqə 19 saniyəyə gəlib çatır. Bu isə o deməkdir ki, biz günəşlə bir yerdə indi, bu an mövcud ola-ola günəşin 8 dəqiqə 19 saniyə əvvəlki vəziyyətini (keçmişini) görmüş oluruq. Bu an günəşlə bir yerdə mövcud ola-ola, günəşdə bu an baş verənləri günəşə nəzərən 8 dəqiqə 19 saniyə gələcəkdə görmüş olacayıq. Aşağıda gördüyünüz şəkil çəkilən andan 8 dəqiqə 19 saniyə əvvəlki vəziyyətidir. Şəkil çəkilən an günəşdə baş verənləri isə bu görüntüdən 8 dəqiqə 19 saniyə sonra görmək olardı.

Göz bizim duyğu orqanlarından biri olaraq obyekti, ətraf aləmi dərk etməkdə rolu böyükdür. Görüntü yaradan fotonlardır. Fotonlar ayrı-ayrı kvant hissəcikləri olmaqla yanaşı, informasiya daşıyıcısıdır. Biz obyekti görürüksə, deməli, bizim beyin onu dərk etdiyi üçün görürük. Həmçinin görmənin keçmiş, gələcək, indiki zamanı ayrıd etməyin də böyük rolu var. Məsələn: aşağıdakı şəkil. Şəkildə gördüyünüz bu M2-9 dumanlığı bizdən 2100 işıq ili uzaqlıqdadır. Bu isə o deməkdir ki, bizim gördüyümüz bu görüntü əslində həmin dumanlığın bu an olduğu vəziyyəti deyil. Bu şəkil M2-9 dumanlığının 2100 işıq ili əvvəlki vəziyyətinin görüntüsüdür. Bu an biz həmin dumanlığı bu formada görməyimiz, həmin dumanlığın gördüyümüz vəziyyətdə olması deyil. Bəlkə də artıq mövcud deyil bu dumanlıq. Amma çox güman ki, bu formada ətrafa yayılan kosmik toz fəzada səpələnərək indiki (şəkildəki) formasını çoxdan itirmişdir. Həmçinin dumanlığa baxış bucağımızın da fərqli olmasından irəli gələrək biz onu müxtəlif formada dərk etmiş (görmüş) oluruq. Çünki istənilən obyekt onu ehatə edən sfera formasında informasiya şüalandırır. Və obyektin şüalandırdığı elektromaqnit dalğaları bizim baxış bucağımızdan asılı olaraq ondan qəbul etdiyimiz informasiya da fərqli olur. Məhz bizim baxış bucağımıza uyğun olaraq elektromaqnit şüalanmasının biz gəlib çatan hissəsi bizə bu dumanlığı dərk etdirir, beləcə görüntü yaradır. Aşağıdakı şəkildə bunu vizual olaraq görə bilərsiz. Hər ikisi M2-9 nebulasıdır. Sadəcə müxtəlif baxış bucağından asılı olaraq, onu müxtəlif cür görürük (dərk edirik).
Və bu an həmin dumanlıqda baş verənləri izləmək üçün 2 yolumuz var.
1. Həmin dumanlıqdan gələn işığın qət etdiyi müddəti, yəni 2100 işıq ili gözləmək.
2. Hər hansı yolla qısa müddətdə həmin dumanlıq olan yerə getmək. Məs: köstəbək dəlikləri, işıqdan sürətli hərəkət.
Əgər biz işıq sürəti ilə hərəkət edən kosmik gəmi düzəldib, düzxəttli həmin nebulaya doğru 2100 il hərəkət etsək də, illər keçdikcə biz həmin nebulaya biraz da yaxınlaşmağımız nebulanın formasının günü-gündən, ildən-ilə formasını dəyişməsinə gətirib çıxaracaq. Çünki bizim şəkildəki kimi gördüyümüz nebula forması həmin nebula ilə Yer kürəsindəki müşahidəçi arasındakı məsafəyə görə alınan informasiyadır (formadır). Yəni nebuladan Yerdəki müşahidəçiyə gələn informasiya (nebulanın bu formada mövcud olduğunu dərk elətdirən), nebuladan gələn, nebula və Yer kürəsi arasındakı fəzada yayılan elektromaqnit şüalanması sayəsində mövcuddur. Əgər səyyah düzxətli olaraq işıq sürəti ilə 1050 işıq yolu gedərək, Yerdəki müşahidəçiyə nəzərən yarısı qədər ona yaxınlaşıbsa, səyyah Yerdəki müşahidəçinin gördüyünün yarısını görmüş olacaq. Və bu görüntünün yarısı qədər olan obyekt (nebula və yaxud dumanlıq) tamamilə başqa formada olacaq.
Daha sadə bir misalla izah edim bunu. Tutaq ki, bizim səmada gördüyümüz ulduz 40 işıq ili uzaqdadır. Gördüyümüz ulduzun (beləliklə, orda ulduzun olduğunu dərk edir və qəbul edirik) işığı əslində həmin ulduzun 40 il əvvəlki vəziyyəti olduğu üçün, bu an həmin ulduzda baş verənləri 40 ildən sonra görmüş olacayıq. Baxın, biz ulduzun 40 illik keçmişini görürük, həmçinin bu an o ulduzda nələrsə baş verir. Deməli, ulduzun kecmişi və indiki zamanı eyni anda mövcud olması dərk olunur. Tutaq ki, mənim köstəbək dəlikləri ilə işləyən zaman maşınım var və mən öz zaman maşınıma minib 31 dekabr 2011-ci il 16:00 tarixində köstəbək dəliyi ilə 3 dəqiqəyə düz həmin ulduzun yanından çıxıram (16:03). Yerdə müşahidəçi olan qardaşımın isə superteleskopu var, hansı ki, bu ulduzu kifayət qədər yaxınlaşdıra bilir. Mən dəliyə daxil olandan 3 dəqiqə sonra qardaşım həmin ulduza baxır, lakin məni görmür. Bu an, yəni 16:03-də qardaşım teleskopdan baxan zaman mən həmin ulduzun yanındayam və kosmik gəmimdəki kompüterimdə də tarix 31 dekabr 2011-ci 16:03-ü göstərir. Amma həmin ulduzdan gələn informasiya (işıq) qardaşımın teleskopuna çatmaq üçün 40 işıq ili vaxt kəçməlidir deyə, qardaşım teleskopla məni 40 ildən sonra görə bilər. Deməli, qardaşım A nötqəsində (Yer kürəsi) teleskopu ilə B nöqtəsinə (ulduz) baxır və məni görmür, halbuki mən B nöqtəsindəyəm. Hər ikimizin kompüteri də 31 dekabr 2011-ci il 16:03 tarixini göstərir. Yəni hər ikimiz eyni zamanda mövcuduq (indiki zaman). Lakin B nöqtəsinə nəzərən (ulduzun yanında olan mənə nəzərən) A nöqtəsi (qardaşım) 40 il gələcəkdə mövcud olmuş olur. Çünki məni 40 ildən sonra ulduza baxanda görə biləcək. Həmçinin mən B nöqtəsindən A nöqtəsinə baxanda A nöqtəsinin, yəni Yerin 40 il əvvəlki vəziyyətini görmüş olacam. Yəni mənim güclü superteleskopum olsa, mən 1971-ci ildəki hadisələri çox asanlıqla bir film kimi izləyə bilərəm. Və yaxud A nöqtəsindən B nöqtəsinə gələn mən (səyyah) B nöqtəsi üçün gələcəkdən gəlmiş sayılıram. Mən gəldiyim dövrə (qardaşıma nəzərən indiki zaman) qayıtmış olsam, mən ulduza nəzərən 40 il gələcəyə getmiş (əslində qayıtmış) oluram. Və təzədən 31 dekabr 2011-ci il 16:06 tarixində qardaşımla bir yerdə gedib-gəldiyim ulduza baxsam özümü görməyəcəm. Amma bu hadisənin üstündən 40 il keçdikdən sonra, yəni 31 dekabr 2051-ci il 16:03-də teleskopla həmin ulduza baxınca özümü görmüş oluram. Özü də 40 il əvvəlki vəziyyətimi, yəni cavanlığımı. Kosmik gəmimdəki komputerdə isə 31 dekabr 2011-ci il 16:03 yazılıb və saniyələr öz axarı ilə irəli gedir. Gördüyünüz kimi, indiki zamana görə (31 dekabr 2051-ci il) 40 il əvvəlki hadisəni (keçmişi) indiki zamanda müşahidə etmiş olacam.
Həmçinin buna oxşar hadisəni “Kontakt” kinosunda da görmək olar. 26 işıq ili uzaqda olan Vega ulduzundan siqnal qəbul olunur və siqnal deşifrə olununca Hitlerin ilk radioçıxışı olduğunu görürlər. Hansı ki, bu çıxışın üstündən 52 il keçmişdir. Yəni siqnal Yer kürəsindən 26 işıq ili yol qət edərək Veqaya çatıb, ordan təzədən geriyə göndərilib. Və siqnal təzədən bizə çatmaq üçün 26 il vaxt keçib.

Nəticə: Zamana bu prizmadan yanaşanda yuxarıda alimlərin ortaya atdığı heç bir paradoksa ehtiyac qalmır. Hansı zamana bu baxış heç bir fiziki qanunları inkar etmir. Əksinə alimlərin ortaya atdıqları digər izahlar kainatımızın mövcud fiziki qanunları ilə uzlaşmır. Və mənim izahlarım eksperimental olaraq sübut da olunub. Zamanla səyahət bu formada baş verir və belə olunca səbəb-nəticə ardıcıllığı da pozulmur. Hadisələr geriyə dönən xətt üzrə inkişaf edə bilməz! Hər bir hadisənin bir başlanğıcı və bir sonu var. Və mənim özümü 40 ildən sonra görməyim də, hadisələrin 40 il əvvələ geri qayıtmama yox, 40 il əvvəlki zaman-məkandan yeni hadisə yaratmağıma səbəb oldu. Gördüyünüz kimi mən paralel dünyaları gəzib gəlmədim və mənim bu variantımda paralel dünyalara ehtiyac da olmadı. Mən keçmişə qayıdıb babamı, nənəmi və yaxud uşaqlığımı görə bilmərəm, çünki o başqa hadisədir, mənim yaradacağım isə başqa hadisə oldu. Mən gələcəkdən gələn səyyah qismində (Yerə nəzərən ulduz) yenə də yeni hadisə yaratmış oldum. Gördüyünüz kimi gələcəkdən keçmişə gələcək səyyah olsa belə, o insanları görməyəcək, baş vermiş hadisələrin tarixcəsinə düşməyəcək. O, lazımı imkanlar olan şəraitdə keçmişi bir video kimi izləyə bilər. Yəni sabah insan yüksək texnologiyaya sahib olub, köstəbək dəliyi ilə 2 min işıq ili uzaqdakı zaman-məkana düşsə, o Yer kürəsinin İsanın dövrdündəki hadisələri izləmək şansı yarana bilər. Və yaxud 5 milyard işıq ili uzaqdan çıxaraq bizim Günəş sistemimizin təzə-təzə formalaşdığı anların şəklini çəkə bilər.

Mənim yuxarıda göstərdiyim fikri eksperimenti heç kim inkar edə bilməz. Çünki bu eksperimentlər yuxarıda qeyd etdiyim kimi kainatımızın fiziki qanunlarına əsaslanır və səbəb-nəticə əlaqələri də pozulmur. Heç bir paradoksla da üzləşmir. Və belə olan təqdirdə, siz özünüz deyin, yuxarıdakı alimlərin məsələni bu qədər qəlizləşdirməsinə, paradokslarla rastlaşıb, özlərini daha da çətinə salmasına ehtiyac varmı? Sizcə alimlərin zamanla bağlı səhvləri harda oldu? Düşünürəm ki, məsələyə ancaq bir prizmadan baxmaqda!

Qeyd3: Əgər keçmiş, indiki, gələcək zaman eyni anda mövcud ola bilirsə, deməli, zaman bir ölçü kimi müşahidəçiyə nəzərən zamanın 3 ölçülü proyeksiyadır (keçmiş, indiki, gələcək). Sual oluna bilər ki, bəs onda biz bunu niyə görmürük. Cavab isə odur ki; əsas məsələ görmək deyil, ətraf aləmi dərk etməkdir. Və biz ətraf aləmi hiss orqanlarımız ilə dərk edirik. Bu hiss orqanlarımızdan biri isə gözdür. Necə ki, biz səsi görmürük, eşidərək dərk edirik. Necə ki, toxunuşu nə görür, nə eşidirik və s. Zamanı dərk etmək üçün görmək mütləq deyil. Beynimiz zamanı ölçü olaraq bu 3 zaman proyeksiyasının cəmi olaraq dərk edir. Əgər biz bu 3 zaman proyeksiyasından birini dərk etməsəydik, onda digər 2 proyeksiyanı da dərk edə bilməzdik. Mes: indi saat 5-dir. Bir saat əvvəl 4 idi. Bir saat sonra 6 olacaq. Əgər biz bir saat əvvəl (keçmiş) 4 olduğunu dərk etməsəydik, biz 5-in indinin olduğunu dərk edə bilməzdik. Və yaxud biz bir saat sonra 6 olduğunu (gələcək) dərk etməsək, biz 5-in indiki zaman olduğunu dərk edə bilmərik. Və yaxud biz bir saat əvvəl 4 olduğunu dərk edərək, 4ün keçmişda olduğunu, 5in indi olduğunu, 6nın isə sonra olacağını dərk edirik.

Qeyd4: Bugün istənilən neyrobioloq eksperimental olaraq isbat edə bilər ki, zaman anlayışı individualdır və zaman abstrakt anlayış kimi insanın ancaq beynində mövcuddur.

Əlavə2: BBC-nin saytında qoyulan yazıya görə alimlər zamanla səyahətin yeni modelini kəşf ediblər (!?), hansı ki, adam keçmişə gedə də bilir, hələ üstəlik babasını görə də bilir. Amma kimsə keçmişə babasını öldürmək niyyəti ilə getsə, bu alınmayacaq. Ya babasının işi çıxacaq, ya hadisələr başqa səmtə yönələcək, ya keçmişə babasını öldürmək üçün səyahət edən adam babasını gördükdən sonra fikrindən dönəcək və s. Səbəb soruşursunuzsa, bu alimlər səbəb kimi kvant dünyasının qeribə qanunları göstərilir. Hansı qanunlar, bu alimlər bilmir. Soruşsanız ki, niyə? Deyəcəklər bilmirik. Amma bir şeyi bilirlər ki, Asif keçmişə gedib babasını görə bilər, amma onu öldürə bilməz. Vəssalam! Bununla da paradoksu həll etmiş oldular. Əgər sizlər də professor Dan Greenberger kimi fikirdəsinizsə, onda sizə yazımı ikinci dəfə oxumağı məsləhət görərdim ki, bir də bu fikirdə olub, özünüzü daha da çətinə salmayasınız.

p.s: Çox yaxında digər yazımda qaranlıq enerji (dark energy) və qaranlıq materiyanın (dark matter) harda, necə mövcud olmasını, bizim kainatın 95%-ni təşkil edən bu nəsnələrin Böyük Partlayışdan əvvəl mövcud olduğunu, ümumiyyətlə heç bir partlayışın olmadığını izah edəcəm.

Ingilis versiya

3-cü variant məncə çətin məsələ olar. Çünki google hansısa brendlərin adına uyğun səhifə açmağa qadağa qoymayıb. Amma hansısa brend ada görə mənim profilimi bağlamaq istəsələr öz qayda-qanunlarına zidd hərəkət etmiş olur.

İndi isə sizə mənim admin olduğum bəzi səhifələrin adlarını sizlərə təqdim edirəm.

1. Azərbaycan (Azerbaijan; Azərbaycan-Azerbaijan və s.)
2. Baku
3. Azercell
4. NarMobile
5. Bakcell
6. G+ Azerbaijan (Gplus Azerbaijan, Gplus Azərbaycan və s.)
7. Barack Obama
8. Dmitry Medvedev
9. Ilham Aliyev
10. Mehriban Aliyeva
11. Michael Jackson
12. Eminem
13. Lady Gaga
13. McDonald’s
14. MTV
15. Rihanna
16. Adidas
17. Apple
18. Bob Marley
19. Disney
20. Dolce & Gabanna
21. Harry Potter
22. House
23. Mark Zuckerberg
24. Megan Fox
25. Steve Jobs
26. Muammar Gaddafi
27. The Simpsons
28. Eurovision2012
29. 2012 və s.

Çox güman ki, bəzi səhifələrimi feedback yolu ilə google plus istifadəçiləri bağlatdıra bilərlər. Məs: Barack Obama kimi səhifələri. ) Amma digər brend adları, səhifələri bağlamaq heç kimin marağında deyil. Çünki səhifələri aktiv istifadə etsəm, eyni adlı səhifəni açıb nəsə paylaşmaq istəyəndən heç bir fərqim olmaz.

Hal-hazırda 40 səhifə aktivdir. Bunlardan sadəcə məhşur adları təqdim etdim. Gördüyünüz kimi bu adlı səhifələrlə indiyə kimi qeydiyyatdan keçən 40 milyon google plus istifadəçilərinin hamsını ələ almaq olar. ))

Sual oluna bilər ki, bu qədər səhifələr, istifadəçi yığmaqda maraq nə ola bilər? Maraq reklamdır. Hansısa şöhrətpərəstlik yox.
Əgər sabah yuxarıda adı çəkilən səhifələrdə milyonlarla istifadəçi varsa, həmin səhifəyə uyğun materialların içində həftədə bir dəfə sənə lazım olan materialı paylaşsan, həmin milyon istifadəçinin hamsının görməsi deməkdir və səhifədə olan heç bir istifadəçi ayda ildə bir dəfə 5-10 dəqiqəlik təqdim olunan, mövzudan kənar paylaşıma görə səhifədən şikayətlənməz.

Əgər kiməsə hansısa səhifə maraqlı olsa, məni axtarsın. Kimliyindən, vəzifəsindən asılı olmayaraq. İstəyir lap Barack Obama olsun.

Mənim google plus hesabım: asif eminov

The light speed has different speed rates depending on the environment or the substance form. Consequently, in the absolute vacuum environment, the light speed is 300,000 km/sec, or if we are more exact, then 299,792.458 km/s.

The scientists have recently succeeded in slowing the speed at which the light speed passed through the gas by 17 m/s by means of ultra-cooling of atoms in laboratory conditions. If the issue is so complicated, then how can we assure that the light coming from a galaxy or a star is a long way measured by millions of years, or how can we determine the exact distance or age, provided that the environment itself changes.

1. The cosmos is not fully composed of absolute vacuum.
2. The environment is not the same in all of the cosmos. In one place we can see the absolute vacuum, but in another one there are some obstacles like gas mixers, gravity, dark energy and so on to dissemination of light.

Additionally, the temperature in inter-galaxy distance is less the absolute zero, -273. But the light passed through the nebula can face with gas mixers and different temperature changes which makes nebula itself. And for example, the light coming from Y star of X galaxy obstacles to come it with absolute vacuum speed from different substance form. If it’s so, why we should use the standard light speed for determining the distance among the distant objects in the cosmos?

For example: The distance between Eagle nebula and our planet is 7000 light years. Now it’s the question: is it really that the Eagle nebula is far from us 7000 light years, or farther? Or may be nearer?

If measurements are not correct, so how can we determine the exact distance?

I don’t know…

Translated by Gulya Khaki

Az. version

Lucid Dreaming – dərk olunan yuxu mənasını verir. Psixologiyada keçərli olan bu termin, insanın yuxu gördüyünü özünün dərk etməsi, yuxusunu idarə etməsi ilə təzahür olunur. Şəxsən məndə bu hal tez-tez baş verir. Əsasən də səhərə yaxın yuxugörmə zamanı… Gözlərimi açıb telefonumdakı saata baxandan sonra gözlərimi təzədən yumaraq və yaxud tualetə gedib gələndən sonra özüm istəyərək həmin yuxunun ardını görə, yuxu olduğunu dərk edə-edə sujet xəttini özüm istədiyim kimi idarə edə bilirəm. Nəysə…

Yazının adından da göründüyü kimi əsas məsələ mənim yuxularım deyil. Bu yazını yazmaqda əsas məsələ dostum Cavid Ağanın timsalında onun kimi düşünənlərin nə qədər düzgün və yaxud yanlış olmasını göstərməkdir. Adı isə ona görə belə seçdim ki, Cavidin öz blogunda Lucid Dream adlı yazısı var. Hansı ki, özünün tək, hamıdan uzaqda, kimsəsiz yaşamasını arzuladığı şəkillər paylaşıb. Həmçinin qısa bir yazı da. Həmin yazını axırda qeyd edəcəm…
Mən Cavid Ağanı öz yaşına görə çoxlarından öndə gedən, çoxbilən, informasiyalı, dünyagörüşlü, ağıllı biri kimi tanımışam və elə də tanıyıram. Sadəcə bu insanın psixologiyası tamamən fərqlidir. O, supereqoya malik (?!), heç kim vecinə olmadığını, insanlara dəyər verməyən, dəyərə layiq olmadığını tərənnüm edən bir fərddir. Yəni yazılarından, postlarından, statuslarından, düşüncələrindən belə qərara gəlmək olar ki, indi onun əlinə atom bombası versən, Yer kürəsindəki bütün insanları qırar. Özü də bundan həzz alar… Bir sözlə potensial Anders Breivikdir. Hər halda özünü belə tanıdır. Həmçinin qeyd edir ki, həyatda heç bir məqsədi yoxdur. Amma bir tərəfdən də özünü hamıdan güclü görmək istəyir, üstinsan olmağa can atdığını deyir. Cavid, məgər bunun özü məqsəd deyilmi? Həmçinin hər şeyə güclülər yaşamağa layiqdir prinsipi ilə yanaşıb, məqsədlərin, sevginin heç olmamasını göstərməklə yaşamaq uğrunda mübarizədən də ağız dolu danışır.

Hər zaman düşünmüşəm ki, bütün insanların məqsədləri var. Məqsədsiz insan yoxdur. Hərdən mən də pessimistləşirəm. Əslində daxilən elə pessimist düşüncəli biriyəm. Hərdən “hər şey boş vaxt sərfidir” düşünüb, addımlarımdan geri çəkilmək istəyirəm. Hətta atdığım addımlar narazıcılıqla da qarşılanır, – onsuzda heç bir xeyri yoxdur, heç nəyi dəyişə bilmərsən – kimi cümlələrlə həvəsdən salanlar da olur. Amma sonra dərk edirsən ki, yox, yaşamağın mənası məqsədlərin dalınca getməkdə, məqsədlərə çatmaqdadır. Çünki insan məqsədinə çatanda özünü xoşbəxt hiss edir. Ümid ən sonda ölür misalı tam yerinə düşər.
İndi isə facebook profilində paylaşdığı insan haqqları, insanlığa dəyər verməyə çağıran videorolikə göstərdiyi münasibətə baxaq. Əlavə olaraq MetaMorfozun səhifəsində “Diqqət! Danışır ağrı” adlı dilənçi uşağın şəkilinə “Danışır duyğu sümürüsü” şərhi yazaraq, profilinde “girin, görün nə yazmışam” deyə, fəxrlə paylaşıb da…
Keçək facebookdakı müzakirəyə… (yazı post üçün redaktə olunub)

Cavid Ağa: Heç kim bərabər deyil. Kim qəbul etsə də mən qəbul etmərəm, dünyanın ən kasıb insanı olsam da.
Hacı ColdField: Niyə qəbul etmirsən?
Cavid Ağa: Məntiqli deyil, duyğusal sömürüdü bu. Şopenhauerin bir sözü var; 40 yaşımacan məndən alçaq olan insanlarla mənə bərabərmiş kimi davrandım, indi utanıram. Heç kim bərabər deyil, ya altdadır ya üstdə.
asif eminov: ‎Cavid, sən altda olmağı qəbul edirsən?
Cavid Ağa: Yox, bərabər olmağı ancaq altda qalanlar istəyər onsuz da. Özlərinə güvənməyən zəiflər ancaq altda qalandan sonra bərabərlik istəyər, çünki üstə çıxmağa ümidləri ölmüşdür. Ümidi ölənlər də altda qalmağa məhkumdur.
asif eminov: Sən güclüsən guya? Səndən güclülər var. Və bərabər olmağa pis baxırsansa, deməli, onlardan zəifsən və altdasan. Yoxsa belə deyil? Sənə elə gəlmirmi ki, o Şopenhauerin qarşındakı zəifi adam sayıb, adam olduğuna ümid eləyib, 40 yaşına kimi bərabərmiş kimi davranıb? Üstəlik sən indi üstdə olmaq ümidindən danışırsan. Halbuki sənin bütün danışıqların, cümlələrini nihilizmin, ümidsizliyin göstəricisi kimi qiymətləndirmək olar.
Cavid Ağa: Aha, iyerarxiya var. Və təbii ki, məndən güclülər var. Və total hədəfim onları gücsüzləşdirmək olmalıdır, bərabərliyə can atmaq yox. İmkan vermərəm kimsə mənimlə eyni olsun.
asif eminov: Hərdən mənə elə gəlir ki, sən başdan xarabsan. Səbəbini sən daha yaxşı bilərsən, amma sən yaşamaq uğrunda mübarizədən dəm vurub, yaşamaq uğrunda mübarizənin prinsiplərinə məhəl qoymayan adamsan. Qarşındakını gücsüzləşdirmək yaşamaq uğrunda mübarizənin göstəricisi deyil. Bu heç bir fəlsəfi baxışa sığmayan (nihilizmdə də heç belə deyil, yəqin səndə cavidzmdir.) eqoizm var, narsisizm var. Özündən başqasını sevmirsən, bəyənmirsən. Kiməsə əl tutmaq, bərabər tutmaq da yaşamaq uğrunda mübarizənin göstəricisidir. Heç kim əbədi deyil. Və sənə verilən 60-70 ili məqsədlərlə yaşamalısan. Sənsə, özün demişkən, məqsədsiz adamsan…
Cavid Ağa: Nihilist olduğumu deməmişəm, bir ara demişəm, sonra yox. O da əvvəllər. Məqsədlərlə yaşamalı filan deyiləm. Məqsədləri fərd özü qurur, başqa heç kim. Yaşamaq uğrunda mübarizənin göstəricisi o vaxt olardı ki, sən qəbul edərdin ki, sən cəmiyyət olmadan yaşaya bilməyəcəksən. Mənə görə isə bugün kimsə var, sabah yoxdur. Həyatımda fərq yaratmayacaq elə də…
asif eminov: Sən özün olmaq istəmirsən. Sən Şopenhauer olmaq istəyirsən. Sən Burzum olmaq istəyirsən. Sən Nitzşe olmaq istəyirsən. Sən özün olmaq istəmirsən və burda gəlib özlükdən dəm vurursan. Aha… Sən cəmiyyət olmadan yaşaya bilməyəcəksən. Sənin yaşamağına səbəb cəmiyyətdir elə. Və sən bugün cəmiyyətin bir hissəsini təşkil edən fərdə adam gözü ilə baxmırsansa, deməli, sən yaşamaq uğrunda mübarizədən kənar adamsan, məqsədlərin də yoxdur, ən zəif olanı da sənsən və heç vaxt da güclü ola bilməyəcəksən.
Cavid Ağa: Şopenhauer pessimistdir. Müharibəyə qarşıdır. Onun kimi olmaq istəmirəm, Burzum (Varg Vikernes) irqçidir, mən onun kimi olmaq istəmirəm. Nietzsche’ni isə hələ anlamaq ərəfəsində olduğumdan nəsə deyə bilmərəm bu barədə. Amma onunla anlaşmadığım məqamlar çoxalıb. Hər-halda sənin kimi sürüdən olmaqdan yaxşıdır. Asif, söhbət statik cəmiyyətdən gedir, dinamikden yox. Söhbət birinə bağlanmaqdan gedir. Sən mən olmadan guya yaşamağa davam etməyəcəkdin?! Edəcəkdin! Hə, cəmiyyətə bağlı qalmaq elə zəifliyin əlamətidir. Çünki çoxluğa qul olursan.
asif eminov: Sən fərd olaraq nə güclüsən, nə zəif. Sənin zəif və yaxud güclü olduğunun göstəricisi elə bəyənmədiyin bu sürüdür. Və güclü olmaq zəifi tapdalamaq, adam yerinə qoymamaq deyil. Belə olan halda sənin güclülük göstəricini məhv etmiş olursan, hansı ki, bununla zəif olursan. Gördüyün kimi söz xətrinə danışırsan. ‎Cavid, sən, mən, bashqası… Hamımız bir yerdə cəmiyyəti qururuq. Mən kimisə sevməsəm, qarşımdakını tapdalaya-tapdalaya, öldürə-öldürə getsəm, sabah heç kim qalmayacaq. Və qalan yeganə mən də bir neçə ildən sonra ölüb gedəcək. Beləcə heç kim qalmayacaq… Nə mən, nə sən, nə başqası. Məsələ də bundadır. Gördüyün kimi başqasına əl tutmaq da, sevmək də, yaxşılıq eləmək də, bərabər gözlə baxmaq da və s. insanlığa xidmət edən şeylər yaşamaq uğrunda mübarizənin göstəricisidir.
Cavid Ağa: Asif, söhbət individual insanların iyerarxiyasından gedir. Mən bu yöndən yanaşıram, amma sən ibtidai icmadan qalan sürü əxlaqının totemizmində ilişib qalmısan. Nə olsun ki, sən Allahı inkar edirsən. Beynin allahsız qala bilib, amma yerinə “insan” adlanan bir heyvanı qoyub. )) Məndə o allah elə “mən”dir.
asif eminov: ‎Cavid, məndə beynimdə olan bu insan adlı heyvan da, şüuraltı olaraq yaşamaq uğrunda mübarizənin nəticəsidir. Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi. Əgər mən insanları sevməsəydim, sabah bir atom bombası partladım hamını qırardım. Və yerdə təkcə mən qalardım. Təkcə mən olan yerdə mən güclü olmuş olacam mı? Sənsə bunu deyirsən və özünün güclü olduğunu sanırsan. Halbuki bununla ən zəif adam olmuş olursan və bu kimi fikirlərlə, düşüncələrlə güclü olmursan. Daha da zəif olursan. Sənin yaşamağına səbəb birinci növbədə yemək, çoxalmadırsa, ikinci səbəb sevgi olmalıdır. (!) Cünki heç kim əbədi deyil və sənin (insanın bir növ olaraq) mövcud olması üçün qarşındakı fərdlərə qiymət verməlisən. Dəyərləndirməlisən, sevməlisən, bəzilərini bərabərləşdirməlisən və s. 3 nəfər gedir ova. Bir ayı vurub gətirirlər. Bir aylıq yeməkləri olur… Sənin kimi biri “mən fərd olaraq hamınızdan güclüyəm” deyib tək gedir ova. Nə ayı vura bilir, nə dovşan. Axırda da acından ölür… 3 nəfər gedir ova. Biri yaralanır. 2-i yaralını ayının pəncəsindən alır və sabah təzədən 3 nəfər ova gedirlər… 2 nəfər gedir ova. Biri yaralanır və sənin kimi düşüncəlisi o biri yaralını atır orda ölməyə. Sabah da tək gedir ova və yemək tapa bilməyib, zəif olduğu üçün ölür.
Cavid Ağa: Sevmək, axı, sonradan uydurulma bir şeydir. İnsanın hissiyyatı 5-dir – toxunmaq, görmək, eşitmək, dadmaq və qoxulamaq. Sevgi hansı hormon vasitəsilə olurdu yadımda deyil. Yəni bu da nəslini çoxaltmağa baxır. Mənim yaşamağıma səbəb bilmirəm nədir. Məncə yaşamağa səbəb yoxdur, səbəblərin olduğunu deyənlər də səbəb tapmayıb, uydurmuş olanlardır. Asif, elə üstdə olmaq da tək ola-ola yaşamağı öyrənməyə deyilir. Sən dediyini mən də qəbul edirəm, amma güclü o vaxt olursan ki, tək qalasan. Amma hələ də yaşaya biləsən.
Tural Mikanajew: Hüceyrələrimizin orqanelləri belə bərabər hüquqlu deyil, amma biri olmasa digərləri də bir işə yaramaz.
asif eminov: ‎Cavid, bax, Tural yaxşı misal çəkdi. Yuxarıda kobud misalı da mən çəkdim. Ümumiyyətlə etrafına baxsan, görərsən ki, bu kimi misallar hər yerdə keçərlidir. Və sənin həyata gəlməyinə də səbəb sevgidir, yaşamağına səbəb də sevgidir. Hamı sənin kimi insanlığa nifrət bəsləyən olsaydı, çoxdan sən düşüncəli, səndən güclü birisi tərəfindən yər üzündən silinmişdin. Gördüyün kimi sənin yaşamağına səbəb başqalarının məqsədləridir. Başqalarının səni sevməsi, bərabər gözlə baxmasıdır və s. Sənsə özünü məqsədiz, yaşamağa səbəbi olmayan kimi göstərirsən. İnsanın mücərrəd hissləri də təkamül nəticəsində formalaşıb və yaşamaq uğrunda mübarizə üçündür. Və ən güclü, ən öndə gedən mücərrəd hiss sevgidir. Bu sevgi sözünü böyük anlamda düşün.
Cavid Ağa: Asif, mənim yaranmağıma səbəb sevgi yox, məhz atamın anama duyduğu seksual ehtirasdan ötrü özünü saxlaya bilməməsidir. Məndən güclü olanlara mənim ölümüm yaxud yox olmağım sərf etməz, onlara məni işlətmək, özləri uğrunda müharibəyə göndərmək və s. üçün lazımdır. Çünki altdakılar olmasa üstdəkilər ola bilməz. Üstdəkilər buna görə zəifdir. Altdakılar da zəifdir, çünki öz güclərinin fərqində deyillər. Üstdəkilər o vaxt güclü olar ki, altdakılara ehtiyac duymadan yaşamağı öyrənsinlər və məncə əsl təkamül budur, heyvan kimi sürüdə qalmaqdan əl çəkib tanrılaşmaq. Məsələn sabah gedəcəyim zavodun sahibi. Üstdəkilər o vaxt güclü olacaq ki, altdakəlara ehtiyacı olmayacaq, altdakılar da o vaxt üstə çıxacaq ki, üstdəkilərin boşluqlarından istifadə edə biləcək. Nə geniş, nə də qısa anlamda sevgi yoxdur, seksual ehtiras var.

Cavid, gördüyün kimi özün özünü inkar edirsən. Əvvəl güclü olmaqdan, heç kimə ehtiyac olmadan yaşamağı bacarmaqdan danışırdın, indi isə deyirsən ki, zəif olmasa mən güclü olsam da yaşaya bilmərəm və mənim güclü olmaq göstəricim də zəiflərdir, güclülüyüm zəiflərdən asılıdır.
Həmçinin sənə sevgini geniş mənada qəbul et dedim, sənsə sevginin geniş-qısa anlamı olmadığını, ümumiyyətlə sevginin olmadığını, ancaq seksual hisslərin olduğunu qeyd etdin. İndi isə gəl sənə sevgini geniş mənada olduğunu göstərim, sevgin mövhumunun təkcə sekslə çərçivələnmədiyini, həmçinin sevginin yaşamaq uğrunda mübarizə ilə nə əlaqasəsi olduğunu da… Özünə sevgi, valideynlərinə sevgi, vətənə sevgi, torpağa sevgi, heyvanlara sevgi, bitkilərə sevgi, planetə sevgi, kainata sevgi və s. İndividiumun özündən asılı olaraq istənilən şeyə qarşı sevginin olduğunu görə bilərsən. İndi isə bu sevgilərin yaşamaq uğrunda mübarizə ilə əlaqəsini quraq… İnsan özünü sevir, özünü hər bəladan qoruyur. İnsan valideynlərini sevir. Ailesini sevir. Həmin insan üçün ailəsi qonşulardan, qohumlardan, tanışlardan önəmlidir. İnsan vətənini sevir. Həmin insan üçün torpaqlarının sərhədləri, milləti daha dəyərlidir. Öz evini qorumaq üçün ölməyə də hazırdır. İnsan heyvanları sevir. Heyvanların qorunması həmin insan üçün daha dəyərlidir. İnsan planeti sevir. Planetin qorunması üçün atılan hər bir addım onun üçün daha dəyərlidir. Və bütün bunlar təhtəlşüur səviyyəsində atılan addımdır, hansı ki, bütün bu sevgilər insanın və beləcə insanlığın qorunmasına xidmət edir. Hansı ki, bu da insanın bir növ kimi saxlanılmasına, onun qorunmasına gətirib çıxarır. İnsanda olan mücərrəd hisslər (başda sevgi olmaqla, ikincisi isə nifrət) təkamülün neoforması kimi də göstərmək olar. İnsan məhz heyvandan fərqli olaraq bir insana olan sevgisinə görə növü qoruya bilir. Vətənə, torpağında olan sevgisinə görə düşmənlə mübarizə aparır. Lap sabah planetlərarası müharibə olsa, sən erməni ilə çiyin-çiyinə planetin uğrunda mübarizə aparmış olacaqsan. İnsan qlobal düşünə bildiyi üçün planetin məhvinə aparacaq hər yola əngəl yaratmış olur. Beləcə insan planeti, heyvanları, bitkiləri, insanları qorumaqla özünü yaşatmış (növünü) olur, özünü (növünü) qorumuş olur. Beləcə hər bir insan özündən asılı olmayaraq insanlığı yaşatmış olur. Bax, budur sevgi və insanlığa dəyər vermək. Budur üstinsan olmaq. Nitzşenin Zərdüştü olmaq. Eqona qalib gələrək təkcə özünü yox, “öz”ünü, kimliyini, bir insan olduğunu düşünmək.

Cavid Ağanın Qaralama yazısından:
Hətta özünə ateist deyən dostlardan da qəribə sözlər eşidirəm. İsanı sevirlər… Və kimlərinsə sevdiyini də iddia edirlər! İsanı heç kim sevmir. Sevənlər də mənim gözümdə mərhəmət xəstəliyinə yuvarlanmış olanlardır. Döyüşkən ruhu öldürən Xristianlıq, Buddizm tipli dinlər heç mənlik deyil. Nietzsche’nin “Yaxşının və pisin ardında” kitabından bir sitat gətirəcəm (tərcümə mənə məxsusdur). Kimsə nəticə çıxarması ümidi ilə…
Yenə deyək bir daha, yüz dəfə söylədiyimizi, çünki bu günün qulaqları müqavimət göstərir belə həqiqətlərə – çünki bizim həqiqətlərimiz, onlar – bu gün xoş qarşılanmağa hazır deyil. İnsanların bənzədilmədən, birbaşa heyvandan sayıldığını duyduğumuzda, bunun necə pis təsir bağışladığını kifayət qədər yaxşı bilirik; halbuki, “müasir düşüncə” insanları üçün davamlı “sürü”, “sürü instinkti” və bənzər sözləri istifadə etdiyimizdə az qala “günahkar” sayılacağıq. Nə edilə bilər bunun üçün? Başqası əlimizdən gəlməz: Tam burdadır, yeni hissimiz. Bütün bu əxlaq təməl mühakimələrində Avropanın öz təsiri altına aldığı ölkələri də içinə alaraq söz birliyi etdiyini gördük: İnsan, Avropada açıqca Sokratın bilmədiyini sandığı şeyi bilir, bu məşhur köhnə ilanın öyrətmək üzrə söz verdiyi şeyi – bu gün insan nəyin yaxşı nəyin pis olduğunu bilir(!) İndi, davamlı təkrarlayıb durduğumuzdan ötrü qıcıqlayıcı ola bilər, çətin eşidilə bilər: Burada bilindiyinə inanılan, burada xarakteristika və tənqidlə öz-özünü ucaldan, o özünə yaxşı deyilən şey, sürü heyvanının instinktidir! Bir partlayışla, üstünlüklə, digər instinktlərə qalib gələn bu dəyişmə, əlaməti olan böyüyən fizioloji yaxınlaşdırma və bənzətmələrə görə davam edər. Bu günün Avropasının əxlaqı sürü heyvanı əxlaqıdır:Elə anladığımız qədəriylə, mümkün olan, olması lazım olan digər növlərin yanında, qarşısında, ardında, bütün daha yüksək əxlaqların üstündə yalnız bir növ insan əxlaqıdır, halbuki bu əxlaq belə bir “imkana”, belə bir “lazımlılığa” bütün gücüylə müqavimət göstərər. İnadla, amansız bir şəkildə deyər: “Mən əxlaqın özüyəm, mənim xaricimdə başqa heç bir şey əxlaq deyil!” – bəli, ən incə sürü heyvanı istəklərinə icazə verən, arxa çıxan bir dinin köməyiylə, siyasi və ictimai anlayışlarda belə bu əxlaqın getdikcə diqqətə çarpan izahatını tapdığımız bir yerə gəldik:
Demokratik hərəkət Xristianlığın mirasıdır!
Halbuki, temp daha səbirsizləşir, haqqında danışılan instinktin ağrısını çəkənlər üçün hələ çox yavaş və yatırdıcıdır; getdikcə qudurğanlaşan hürüşləri eşidilir, getdikcə saxlana bilməz olan diş qıcamaları ilə anarxist itlər indi Avropa küçələrində at oynadır. Dinc çalışqan demokratlara və inqilab ideoloqlarına qarşı çıxırmış kimi görünürlər; hətta özlərinə “sosialist” deyib “azad cəmiyyət” istəyən axmaq fəlsəfəçi qaralamalarına və qardaşlıq həvəslilərinə də qarşı çıxırlar.
Halbuki, əslində, yarı-müstəqil sürünün xaricindəki hər cəmiyyət formasına əsaslı və instinktiv düşmənlikdə hər kəslə birləşirlər (“əfəndi”, “xidmətçi” anlayışlarını yadırğamağa qədər çatdırırlar işi – “ni dieu ni maitre” bir sosial deyişdir – Nə əfəndi nə Tanrı).
Hər kəslə birləşirlər, hər xüsusi sova, hər xüsusi haqqa və imtiyaza qarşı müqavimətlərində (son təhlildə hər haqqa qarşı olmaq deməkdir bu: Çünki hər kəs bərabər olduğunda, kimsənin artıq “haqqlara” ehtiyacı qalmaz).
Hər kəslə birləşirlər cəzalandırıcı ədalətə etibarsızlıqlarında (sanki, zəiflərin əzilməsi, bütün əvvəlki cəmiyyətlərin zəruri nəticəsinə qarşı edilmiş bir haqsızlıqmış kimi!)… Halbuki, mərhəmət dinində, bütün duyulan, yaşayan və acı çəkənlərin duyğularını paylaşmaqda yenə hər kəslə birləşirdilər (aşağıdakı heyvandan, yuxarıdakı “Tanrıya” qədər: – “Tanrıyla rəhm etmə” axmaqlığı demokratik əsrə spesifikdir.
Hər kəslə birləşirlər çığır-bağır salmaqda, mərhəmətin səbirsizliyində, ümumiyyətlə əzaba qarşı duyduqlarıölümcül nifrətdə, tamaşaçı qalmaqdaki az qala qadına xas olan bacarıqsızlıqlarında, əziyyət çəkməyə icazə verə bilmək üçün.
Hər kəslə birləşirlər, Avropanın yeni bir Buddaçılıqla təhdid edilirmiş kimi göründüyü, azad istəkləri xaricindəki qaranlıqlaşma və kişiyə xas olmayan araşdırmada.
Hər kəslə birləşirlər, paylaşılan mərhəmətə olan inanclarında, sanki o özbaşına azad bir əxlaqmış kimi, yüksəklik, insanların çatdığı yüksəklik, gələcəyin tək ümidi, müasir insanın təsəllisi, əvvəlki günahlardan böyük bir təmizlənməkmiş kimi:
Hər kəslə birləşirlər qurtarıcı olaraq “özbaşına” sürülərə, toplama olan inanclarında…

Sən özün olmaqdan uzaqsan. Oxuduğun bu kitabların hər cümləsində özünü tapır, hətta Nitzşenin özü ola bilməyib, ideallaşdırdığı qəhrəmanına çevrilirsən. Onun görmək istədəyi obrazı özündə canlandıraraq, hər şeyin yalan olduğunu özünə təlqin edir, inandırırsan. Həmçinin sənin ziddiyyətli düşüncə tərzin ondadır ki, özünü Nitzşe, qəhrəmanları, üstinsanı kimi görmək istəyərkən, amma onların məqsədlərinin olduğunu unudursan. Axı, sənin məqsədlərin də yox idi…

Cavidin Lucid Dream yazısından:
“Gözlərini yum, xəyal et özünü Sen Luizdə, gecə saat üç-dörd radələri… Oturmusan bir qayanın üstündə ya da dibində, ayağının altındaki uçurumdan yüzlərcə metr o tərəfdə Mississippi axır, səs yoxdur, suyun da səsi gəlmir. Sadəcə sən, ay işığındaki vadi və sənə zümzümə kimi gələn qurbağa səsinə qarışmış bayquş çığırtısı ilə kilometrlərcə uzaqdan gələn itlərin boğuq hürüşməsi. Və cırcıramanın səsi ilə müşaiyət olunur bu müqəddəs an.
İndi yavaş-yavaş aç gözlərini, yenə gurultulu, qara-qura həyat, maşın tüstüsü, zibil iyi. Niyə özünü öldürmürsən?“

Bax, özün özünə maraqlı sual verdin. Niyə özünü öldürmürsən? Əgər səninçün hər şey heç nədirsə, məqsədlərin yoxdursa, həyat mənasızdırsa, sevgi yoxdursa, insanlar lazımsızdırsa, sənin özünü öldürə bilməməyinə səbəb nədir?

Yuxarıda yazılanlardan belə qənaətə gəlmək olar ki, güclü deyilsən. Və utopik fikirlərinin də yalnız utopiyadan ibarət olduğunu da dərk edirsən. Yuxarıdakı müzakirədən də gün kimi aydındır ki, ilk və son fikirlərin bir-biri ilə ziddiyyətlik təşkil edir. Dərk edirsən ki, dediklərin həyatla uzlaşmır. Amma Nitzşe kimi söz oyunu oynamaq xoşuna gəlir və özünü inandırmağa çalışırsan ki, doğrular dediklərin kimidir. Bir sözlə sənin vəziyyətin elə Lucid Dream-dır. Sənin həyatın yuxu və sən yuxunu istədiyin kimi cızmağa çalışan biri.

Bu da ikimizin şərəfinə bir musiqi. )